در این بخش می‌توانید در رابطه با شبکه و کلیه مباحث مربوط به آن بحث و تبادل نظر نمایید
Super Moderator

Super Moderator



نماد کاربر
پست ها

1166

تشکر کرده: 0 مرتبه
تشکر شده: 12 مرتبه
تاريخ عضويت

سه شنبه 3 مرداد 1385 11:49

آرشيو سپاس: 3168 مرتبه در 620 پست

استاندارد های شبکه چگونه تولید می شوند؟

توسط SHAHRAM » سه شنبه 9 تیر 1388 12:54




اشاره :

داده ارسالي شما در شبکه چگونه به همان شکل در آن سوي دنيا قابل ديدن است؟


تمامي اشخاصي که به طور مداوم به مطالعه مقالات فني و تخصصي به ويژه در مبحث علوم کامپيوترمي‌پردازند يقيناً با کلمه استاندارد برخورد داشته‌اند و ممکن است بسياري از آنها را بشناسند استانداردهائي در تمامي علوم تخصصي که پيش روي متخصصان و راهگشاي آنها براي توليد محصول و ارائه خدمت هستند, اما اين استانداردها از کجا مي‌آيند؟

مقدمه
مي‌خواهيم خريد کنيم ! بر روي کالا به دنبال يک علامت و يک جمله در زير آن مي‌گرديم :«علامت استاندارد ايران نشانه مرغوبيت کالاست» پس از يافتن اين جمله , با خيالي آسوده از کيفيت و ايمني محصول , خريد مي‌کنيم. اما اين تنها يک جنبه استاندارد است ؛ اگر بخواهيم استاندارد را اينگونه تعريف کنيم سخت در اشتباهيم اگر استانداردها را از زندگي حذف کنيم همه چيز به يکباره به هم مي‌ريزد دستگاههاي برقي مي سوزند, پيچ و مهره ها به هم چفت نمي‌شوند, کامپيوترها به طور کل از کار مي‌ا‌فتند و در عرض چند دقيقه محيط اطراف ما به يک فضاي بي‌هنجار و نامطمئن تبديل مي‌شود, استانداردها نقش بسيار مهمي در جنبه‌هاي مختلف زندگي ما دارند اگرچه اين تأثير عموماً هويدا نيست و تنها در هنگام نبودشان به اهميت آنها پي مي‌بريم. زمانيکه که کالائي را مي‌خريم انطباق آن با استانداردهاي موجود در رده مورد نظر اطميناني را در ما جهت استفاده ايمن از آن فراهم مي‌کند. وقتي از استانداردهائي صحبت مي‌کنيم که به عنوان نمادهاي تکنولوژي معرفي مي‌شوند در حقيقت قالبي پيش روي متخصصان را يادآور مي‌شويم که ارزش کالا و خدمات را رقم مي‌زند. اين موضوع در دنياي الکترونيک و کامپيوتر بيشترين اثر را دارد و بدون حضور استانداردها نه کامپيوترها توانائي نطباق با يکديگر را داشتند و نه شبکه‌اي و اينترنتي شکل مي‌گرفت , پيروي از استانداردي متحد يکي از بازوهاي قوي براي به جلو راندن صنعت است. هدف در اين مقاله تعريف دسته‌اي از استانداردها نيست بلکه معرفي نهادهائي است که به ارائه و نشر استانداردها در سطح جهاني مي‌پردازند بدين ترتيب ابهامات بسياري در اين زمينه برطرف خواهد شد. د ر ابتدا به معرفي اجمالي نهادهاي استانداردسازي پرداخته و سپس تمرکز بيشتر بر روي يکي از اساسي‌ترين موسسات در ارائه استانداردهاي برق و کامپيوتر خواهيم داشت.

استانداردها از کجا مي‌آيند؟
استانداردها توسط موسسات متعددي معرفي مي‌گردند که برخي از آنها تنها براي استفاده در داخل يک کشور, دسته‌اي مورد استفاده گروه خاصي از مردم , شرکتها و يا صنايع هستند و در بيشتر موارد گروهي از موسسات ذينفع با تدوين استانداردها سود مشترکي را در همکاري با يکديگر در نوعي مرجع براي استفاده‌هاي علمي و فني مي‌جويند. استانداردها زماني اهميت مي‌يابند که در شرايطي قرار بگيريم که گروههاي متعددي گردهم بيايند که هر يک داراي مشتريان فراواني براي کالاها يا خدمات پر طرفدار خود هستند که متأسفانه با يکديگر سازگار نيستند؛ انتشار استانداردهاي بين‌المللي يک راه مطمئن براي غلبه بر اين مشکل است. استانداردهاي بين الملي توسط موسسات استاندارد بين‌المللي منتشر مي‌شوند. و يک موسسه استاندرد موجوديتي است که اولين وظيفه آن توسعه‌, هماهنگي‌, ترويج‌, اصلاح‌, اعلام نظر, تکرار‌, تفسير و نگهداري استانداردهائي است که در جهت منافع تعداد زيادي از افراد قرار مي‌گيرند. اين وظايف به عنوان مهمترين اعمال يک موسسه استاندارد مطرح است اما مثالهاي جالبي از کمپاني‌هائي موجود است که استاندارد داخلي آنها که بدون حضور موسسات بين‌المللي جهت استفاده درون سازماني خود تدوين کرده بودند رفته رفته جهاني شده و جاي خود را در دنيا باز کرده است مانند پروتکل مودم از شرکت Hayes و فونت TrueType از شرکت اپل و يا پروتکل PCL از HP که درپرينترها استفاده مي‌شود.
در کل هر يک از اين موسسات به وسيله نقش , موقعيت و قدرت نفوذ محلي , ملي , منطقه‌اي و بين‌المللي طبقه‌ بندي مي‌شوند. تعداد زيادي موسسه استاندارد بين المللي در سراسر دنيا موجودند اما سه موسسه اصلي و مهم در دنيا وجود دارند که بيشتر از 50 سال قدمت داشته , هر سه در سوئيس بنيان نهاده شده‌اند و هر کدام هزاران استاندارد مختلف را در اکثر زمينه‌ها تدوين نموده‌اند‌ ؛ اين سه موسسه عبارتند از:

ISO= International Organization for Standardization
IEC= International Electrotechnical Commission
ITU= International Telecommunication Union

در حقيقت مجمع جهاني استاندارد World Standards Cooperation) WSC) تلاشي مشترک بين ISO , IEC و ITU است. اعضاي ISO , IEC شامل آژانسهاي دولتي يا سازمانهاي غير دولتي هستند اما اعضاي ITU به عنوان يک موسسه رسمي در زمينه مخابرات تنها متوليان امر مخابرات در کشورها يا يکي از وزارتخانه‌ها مي‌باشد. شايان ذکر است که استانداردهاي کامپيوتر و الکترونيک تنها يکي از زمينه هاي کاري ISO مي‌باشد اما قدرت و نفوذ فوق‌‌العاده آن در اين زمينه غير قابل انکار است .علاوه بر اين سه مرجع اصلي , صدها موسسه در دنيا وجود دارند که تنها در يک زمينه خاص در حال فعاليت هستند مثل IEEE , IETF و يا W3C
که اغلب برمبناي يک عضو از هر کشور کار نمي‌کنند و اعضاي آنها مي توانند از موسسات , متخصصان , شرکت‌ها در سراسر دنيا تشکيل شوند.
سرعت رو به رشد پيشرفت تکنولوژي تأثير فزاينده‌اي در نحوه ايجاد , گسترش و اجراي استانداردها بازي مي‌کند, اينگونه موسسات صرف‌نظر از منابع محدود مالي در استانداردهاي تدويني خود مي توانند از مقبوليت جهاني خوبي بهره برند.
براي مثال مي‌توان از کنسرسيوم وب يا World Wide Web Consortium) W3C) نام برد که استانداردهاي HTML , CSS و XML را ايجاد کرد که در سراسر جهان استفاده مي شود. همينطور مي توان از يک موسسه انجمن مانند به نام
Internet Engineering Task Force) IETF) نام برد که از يک شبکه گسترده جهاني متخصصان داوطلب براي همکاري در زمينه استانداردهائي براي راه‌حل‌هاي نرم افزاري سطح پائين اينترنتي تشکيل شده است.
جدول 1 شامل ليست موسسات مطرح ( و نه همه آنها ) است که در زمينه برق و کامپيوتر فعاليت دارند:

جدول1

در ادامه بهتر است کمي با اين موسسات آشنا شويم گرچه دامنه فعاليت , تاريخچه و استانداردهاي تدوين شده توسط هريک از اين موسسات شايد از حد يک کتاب نيز فراتر رود اما مقصود ما چيز ديگري است و آن آشنائي ضمني با جرياني است که در پيش‌زمينه دنياي فناوري اطلاعات روان است و بدون آن هيچ حرکتي صورت نخواهد گرفت , با توجه به اينکه همه اين مراکز داراي وب سايت‌هاي جامعي هستند, هر گونه اطلاعت بيشتري را در صورت لزوم در اختيار شما قرار خواهند داد. برخي از اين موسسات در حقيقت نوعي اجماع بين متخصصان است که گردهم مي‌آيند تا در راه پيشبرد تکنولوژي يا مقصودي تلاش کنند.

آدرس سايت:
http://www.iso.org





بزرگترين تدوين کننده استاندارد در دنيا است گرچه هدف اصلي آن ايجاد استانداردهاي تکنيکي است. اما اثرات مستقيم و موثري نيز براقتصاد و امور اجتماعي دارد. اين استانداردها بسيار مورد استفاده بوده و در صنعت و تجارت بکار مي آيند . ISO درحقيقت شبکه اي از 157 موسسه داخلي استاندارد در 157 کشور مختلف است گر چه ساختار کاري آن بصورت NGO است اما نه تنها از بسياري NGOهاي ديگر بلکه از بسياري موسسات بين‌المللي نيز با نفوذ تر است.
ISO با IEC و ITU و World Trade Organization) WTO) يک نوع همکاري استراتژيک دارد. بين سال 1947 تاکنون ISO بيش از 16000 استاندارد بين المللي که به استانداردهاي ISO مشهورند ؛ منتشر کرده است که در بين آنها مي توان از استانداردهاي سنتي و قديمي مثل صنايع غذايي و کشاورزي تا جديدترين استانداردهاي تکنولوژي اطلاعات و ارتباطات مثل کدبندي ديجيتال سيگنال هاي صوتي و تصويري را يافت . از 230کميته تشکيل شده است و JTC1 کد کميته فناوري اطلاعات اين موسسه است که تدوين استانداردهاي اين زمينه را برعهده دارد . شکل 2 نقشه جهان را بر اساس انواع عضويت در ISO نشان مي‌دهد. اعضاي اصلي ISO که موسسه استاندارد ملي آنها بازوي ارتباطي آنها با ISO بوده و داراي حق رأي هستند با رنگ سبز, اعضائي که حق رأي ندارند و عضويت آنها از طريق موسسه استاندارد ملي آنها نيست با رنگ زرد و اعضائي که تنها مي‌توانند روند کاري را دنبال کنند و حق عضويت کمي مي‌پردازند با رنگ قرمز مشخص شده‌اند.



شکل2



جالب است بدانيم برخي از استانداردهاي تدوين شده توسط ISO تا آنجا پيش رفته‌اند که براي نامگذاري محصولات واقعي مورد استفاده قرار گرفته‌اند , Image هائي که از CD هايمان مي‌گيريم که پسوند آنها ISO است و در حقيقت از استاندارد ISO:9660 استفاده مي‌کنند و يا حساسيت دوربين‌هاي عکاسي به نور که با استانداردهاي ISO 5800:1987 تعريف مي شوند مثالهاي جالبي از اين دست هستند.

همکاري دوجانبه ISO و IEC

مبحث مهم استاندارد و تلفيق آن با کارهاي مرتبط به فناوري اطلاعات منجر به ايجاد کميته فني متشکل از ISO و IEC شد که اين کميته به صورت ISO/IEC JTC1 نام گرفت و تنها کميته تلفيقي در ISO تا به امروز مي‌باشد و وظيفه تعريف شده رسمي آن به صورت زير تعريف شده است:
ايجاد, نگهداري, حفظ, ارتقاء, نظارت و تسهيل استانداردهاي IT موردنياز بازار جهاني که نياز توليدکنندگان و مصرف کنندگان در زمينه‌هاي زير برآورد:
lطراحي و توليد ابزارها و سيستم هاي IT
lکارائي و کيفيت سيستم‌ها و محصولات
lامنيت سيستم‌ها و اطلاعات
lقابليت انتقال برنامه‌هاي کاربردي
lسازگاري سيستم‌ها و محصولات با يکديگر
lابزارها و محيط‌هاي يکپارچه
lدايره لغات همسان IT
lواسط‌هاي کاربری مطابق با شرايط روحي و فيزيکي انسان
اين کميته 18 زير کميته دارد که هريک در زمينه خاصي مشغول به فعاليت هستند.

آدرس سايت:
http://www.itu.int





اتحاديه بين المللي مخابرات, موسسه‌اي بين‌المللي است که با هدف استانداردسازي و قانونگذاري در زمينه ارتباطات راديوئي و مخابراتي است به عنوان اتحاديه جهاني تلگراف در سال 1865 تأسيس شد و بدين ترتيب امروزه قديمي‌ترين اتحاديه بين‌المللي درسطح دنياست وظيفه اصلي آن استانداردسازي, اختصاص طيف فرکانسي و سازماندهي ارتباطات بين کشورهاي مختلف که منجر به تماسهاي تلفني بين‌المللي مي‌شوند.
اين نهاد قديمي بين‌المللي داراي سه دايره کلي است:

lTelecommunications Bureau (ITU-T) T دايره مخابرات
lRadio communications Bureau (ITU-R) R دايره ارتباطات راديوئي
lDevelopment Bureau (ITU-D) D دايره توسعه

استانداردهاي ITU در سراسر جهان به "Recommendations" مشهورند ( اين لغت هميشه با حرف اول بزرگ مي‌آيد که نشان‌دهنده استانداردهاي اين موسسه است و با لغت recommendation به معناي توصيه، متفاوت مي‌باشد). از آنجائيکه ITU از قدمت طولاني و اعتبار بالائي به عنوان يک موسسه تخصصي در دنيا برخوردار است, اهميت و ارزش استانداردهاي آن در بين ديگر موسسات همتاي آن به وضوح مشهود است.

[SIZE=4]Digital Opportunity Index
يکي ديگراز اقدامات ITU ايجاد سندي به نام ليست فرصت ديجيتالي يا
Digital Opportunity Index)DOI) است که ابزاري است جهت برآورد ظرفيت‌هاي ICT ملل مختلف و از يازده شاخص اصلي ICT مانند ميزان دسترسي به اينترنت , باندهاي فرکانسي , مخابرات و ... براي رتبه‌بندي کشورها استفاده مي‌کند. که در اين ميان کره بالاترين رتبه را از آن خود کرده است , نقشه ITU رتبه بندي کشورها را تقريباً به اين صورت نشان ‌مي‌دهد که اروپا , آمريکاي شمالي , آسيا و استراليا بالاترين ظرفيتها را دارند و اين در حالي است که آفريقا با شاخصي بسيار پائين تر از استانداردهاي جهاني در قعر جدول قرار دارد.
فعاليت‌هاي ITU توسط اعضاي آن صورت مي‌‌گيرد و ساختار آن به عنوان بخشي از سازمان ملل طوري است که هر کشور مي‌تواند عضوي از آن باشد که به آنها Member State گويند , سازمانها و موسسات مي‌توانند نوع ديگري از عضويت را درITU داشته باشند که به آنها Sector Member يا Associate status گويندو درفعاليت‌هاي ITU نقش مهمي دارند.

آدرس سايت
http://www.iec.org




موسسه International Electrotechnical Commission)IEC) نيز موسسه استانداردی است که در زمينه برق و الکترونيک و تکنولوژي‌هاي مربوطه فعاليت دارد و برخی از استانداردهايش را در تعامل با ISO منتشر کرده است. IEC تمامي تکنولوژيهاي وابسته به برق و الکترونيک را تحت پوشش دارد از توليد و پخش انرژي گرفته تا صنايع الکترونيک, مغناطيس, الکترومغناطيس, الکتروآکوستيک, مالتي مديا و مخابرات و در کنار اينها از مفاهيمي مانند نمادها و واژگان فني, سازگاري الکترومغناطيسي, اندازه‌گيري و کارايي, قابليت اعتماد, طراحي و توسعه, امنيت و محيط زيست غافل نمانده است.
امروزه, IEC يکي از موسسات بين‌المللي پيشرو در اين زمينه است و استانداردهاي خروجي آن به عنوان استانداردهاي ملي در کشورهاي عضوش استفاده مي‌شود. فعاليت IEC با حضور بيش از 10000 متخصص برق و کامپيوتر از صنايع, دولت‌ها, موسسات آموزشي, آزمايشگاه ها و علاقه‌مندان فردي در سراسر دنيا انجام مي‌شود.
از جمله اقدامات مهم IEC تدوين و نشر استانداردهائي براي واحدهاي اندازه‌گيري است که واحدهاي مهمي مانند گاوس, وبر (هر دو در الکترومغناطيس) و هرتز, از اين دست هستند. در حقيقت سيستم اندازه گيري جهاني کنوني (SI) از سيستم جهاني Giorgi که قبل از آن توسط IEC ابداع شده بود به وجود آمده است.
در سال 1938 انتشار فرهنگ لغات چندزبانه در زمينه برق و الکترونيک توسط IEC انجام شد که تاکنون نيز از اقدامات بسيار مهم اين نهاد باقي مانده است.
استانداردهاي IEC در محدوده شماره‌هاي 79999-60000 نام‌گذاري مي شوند و عنوان آنها قالبي مانند
IEC 60417: Graphical Symbols for use on Equipment دارند, همانطور که بيان شد ISO و IEC در قالب يک کميته به نام ISO/IEC Joint Technical Committee 1 (ISO/IEC JTC1) به تلاش در اين زمينه مي‌پردازند و استانداردهاي اين کميته مانند ISO/IEC 26300 (فرمت Open Document براي نرم افزارهاي نگارشي) نام مي گيرند.
عضويت در IEC
IEC نيز همانند ديگر موسسات از اعضائي تشکل شده است که در اينجا کميته‌هاي ملي
(national committees) يا NC ناميده مي‌شوند که هر NC حافظ منافع کشورش در IEC است و از متخصصان تا مصرف کنندگان چه هز بخش دولتي چه خصوصي يا ترکيبي از آن دو تشکيل شده است در کل عضويت در IEC بسيار متنوع و انعطاف پذير است و بالغ بر 90 درصد استانداردهاي آن توسط بازوهاي صنعتي تدوين شده است.
لازم به ذکر است که تمامي کشورها عضو IEC نمي باشند ؛ از اعضاي اين جامعه ANSI ( موسسه استاندارد آمريکا) و BSI (موسسه استاندارد انگليس) را مي توان نام برد.
همانطوريکه اشاره شد موسسات متعددي در سراسر دنيا در سطوح مختلف به ارائه استاندارد مي پردازند که معرفي همه آنها در بحث ما جاي ندارد هدف ما از اين مقاله معرفي موسسات اصلي و فعاليت آنها با تمرکز بر IEEE بوده است که بد نيست در اين شماره تعدادي از اين موسسات را بيشتر بشناسيم و در شماره بعد به طور ويژه و مفصل‌تري به بررسي IEEE بپردازيم.
در مورد برخي از اين موسسات در ادامه مي‌خوانيم:

آدرس سايت
http://www.ansi.org/






موسسه استاندارد سازي ملي آمريکا است که در همه زمينه هاي صنعتي به تدوين استاندارد مي پردازد . اين موسسه علاوه بر تدوين استانداردها داراي شبکه بزرگي از موسسات و شرکت هاي خصوصي است که به تحقيق در مورد اين استانداردها مي پردازند .
علاوه بر استاندارد سازي در آمريکا اين موسسه فعاليت بين المللي نيز داشته و از موسسات معتبر جهت تاثيد اعتبار کليه سازمان ها و شرکت هاي جهاني مي باشد .
آمريکا از طريق ANSI‌دسترسي مستقيم و فعاليت دوجانبه اي با IECو ISO‌ دارد و تقريبا در همه فعاليت هايي که ISOو IEC‌ در آن شرکت دارند در حال فعاليت است حتي در برخي موارد استانداردهاي ANSI ‌از ISO و  IEC‌پيشي گرفته اند .
در حال حاضر ANSI مجمعي از 200 موسسه تائيد شده استاندارد سازي دارد و اين گروه بطور هماهنگ در حال همکاري براي ايجاد استاندارد در زمينه هاي مختلف هستند . داراي چهار برنامه منطقه اي در اروپا و خاورميانه ؛ آفريقا ؛ قاره آمريکا و آسياي ميانه است . در بين دپارتمان هاي استاندارد اين موسسه مي توان شاهد حضور فناوري هاي نانو تکنولوژي و سيستم هاي اطلاعاتي سلامت نيز باشيم .

آدرس سايت
http://www.etsi.com/









ک سازمان مستقل و غيرانتفاعي جهت تدوين استاندارد در زمينه استانداردهاي انتقال اطلاعات است که مقر آن در سوفيا فرانسه قرار دارد و بطور رسمي مسئوليت تدوين استانداردهاي اروپايي اطلاعات و ارتباطات را بر عهده دارد که شامل تکنولوژي هاي مخابرات ؛ پخش گسترده (BroadCast) و زمينه هاي مرتبط مثل مهندسي پزشکي و حمل و نقل هوشمند نيز مي باشد . داراي 655 عضو از 59 کشور داخل و خارج اروپا شامل توليدکنندگان ؛ اپراتورهاي شبکه ؛ سرويس دهنده ها ؛ مراکز تحقيقاتي وديگر فعالان زمينه IT است . بسياري از استانداردهاي مربوط به GSM
(تکنولوژي موبايل) توسط اين سازمان ارائه شده است.

آدرس سايت
http://www.ietf.org






اجتماع آزاد و بزرگي از طراحان شبکه, اپراتورهاي شبکه, فروشندگان , محققان و هر فرد علاقه‌مندي است که بر روي ارزيابي ساختار اينترنت و عملکرد صحيح آن تمرکز دارد. و با W3C و ISO/IEC همکاري نزديکي دارد.فعاليت‌هاي فني IETF بوسيله گروه‌هاي کاري انجام مي‌شود که بر اساس موضوعاتي مانند مسيريابي, امنيت و غيره طبقه‌بندي مي‌شوند. IETF استانداردهاي اينترنت را در قالب نوعي يادداشت غير رسمي ارائه مي‌دهد که به آنها RFC يا Request for Comments گويند. RFC ها بيان کننده جديدترين تحقيقات, نوآوري‌ها و دستاوردها در زمينه تکنولوژي‌هاي مرتبط با اينترنت هستند. هر RFC داراي يک شماره سريال يکتا است و هيچ‌گاه تغيير نمي‌کند و اگر نياز به تصحيح يا اضافاتي بر يکي از آنها احساس شود بايستي RFC جديدي با شماره جديد ايجاد کرد , بنابراين ممکن است برخي RFCها به صورت سريالي و به هم مرتبط باشند. روند ايجاد استانداردها از طريق RFCها کاملاً با رويه تأليف استاندارد در موسسات ديگري مانند ISO متفاوت است ؛ در اين حالت هر متخصص علاقه‌مند در قالب گروه‌هاي کاري فعاليت کرده و ممکن است بدون پشتيباني موسسه‌اي يک پيش‌نويس براي يکي از تکنولوژيهاي اينترنتي معرفي کنند در اين صورت تأئيد و انتشار آن منوط به تأئيد IETF خواهد بود.

آدرس سايت
http://www.w3.org








کنسرسيومي بين‌المللي است که بوسيله همکاري موسسات عضو و متخصصان تمام وقت خود به توسعه استانداردهاي مختص وب اهتمام دارد. اين سازمان مأموريت خود را به اين صورت تعريف کرده است:
هدايت وب جهاني به سمت نهايت پتانسيل آن با استفاده از توسعه پروتوکلها و رهنمودهائي که رشد درازمدت آن را تأمين کند.
از سال 1994 تاکنون بيش از 90 استاندارد در اين زمينه به‌وسيله W3C ايجاد شده است که آنها را
W3C Recommendations نامگذاري کرده‌اند. علاوه بر اين W3C در فعاليت‌هاي آموزشي و توسعه‌اي , توليد نرم‌افزار و حضور به عنوان محلي براي بحث آزاد درباره وب نيز شرکت دارد. آقاي تيم برنرزلي معروف (ابداع کننده وب ) به عنوان مدير اين سازمان از بدو ايجاد در حال فعاليت است.

"هرکس از راه رسید نانش دهید و از ایمانش مپرسید . چه ، آنکس که به درگاه باریتعالی به جان ارزد ، قطعا بر سفره بوالحسن به نان ارزد "
( شیخ ابوالحسن خرقانی )

ofset از این پست سپاسگزاري کرده است

کاربران زیر از شما کاربر محترم جناب SHAHRAM تشکر کرده اند:
Matilda, Mahdi1944, general_ali

 


  • موضوعات مشابه
    پاسخ ها
    بازديدها
    آخرين پست

چه کسي حاضر است ؟

کاربران حاضر در اين انجمن: بدون كاربران آنلاين و 0 مهمان