پیشینه خوان هفت سین

[Mardaviz]

  ی خوان هفت  


"سور نوروز را بر تمامی کاربران و خوانندگان انجمن cc شاد باش می گویم.مرداویز"

هفت سین که به معنای هفت چیز است که نام آنها با حرف «س» آغاز می شود, یکی از بخش های بنیادین آیین نوروز است که بیشینه ی ایرانیان آن را برپا می کنند و آنها را بر سر خوان سال نو جای می دهند. این سفره بر روی میز یا زمین در اتاقی که ویژ ه ی میهمان است گسترده می شود. بر بالای سفره آینه ای گذاشته می شود و در دو سوی آن شمع دان هایی قرار داده می شود. در پایین آن نسخه ای از قرآن/شاهنامه/دیوان حافظ و تنگ آب و ماهی سرخ است. برخی یک کوزه که درونش آب باران گردآوری شده است و یا کاسه ای که دربردارنده ی برگ سبز انار, نارنج, یا شمشاد است به سفره می افزایند. ظرف های شیر, گلاب, شکر, تخم مرغ رنگ آمیزی شده(1, 3, 5 یا 7 عدد), سبزه ی آماده شده از پیش, گلدانی از گلهای گوناگون, میوه(سیب, پرتقال, به) شیرینی های گوناگون و آجیل(نخودچی, گندم برشته, برنجک, فندق, گردو, بادام, کشمش) و دست کم شش چیز که با «س» آغاز می گردد نیز, از اجزای تشکیل دهنده ی این خوان رنگارنگ و نغز است. چیزهایی که با «س» آغاز می گردند و بر سر سفره جای می گیرند معمولا عبارتند از:

1- سیر 2- سکه 3- سرکه 4- سمنو 5- سبزه 6- سیب 7- سپند.
چند نکته را باید پیرامون سفره ی هفت سین گوشزد نمود:

1- به وارونه ی نام سفره ی هفت سین, همواره چیزهای دیگری که با «س» آغاز نمی شود بر سر این سفره گذارده می شود. همچنین می توان گفت که همواره شمار چیزهای سین دار بر سر سفره, بیش از 7 می شود و کمابیش سنجد, سماق, سوهان, سیاه دانه و سرمه نیز بر خوان هفت سین گذاشته می شود.

2- این سفره تنها ویژه ی نوروز نیست. در بسیاری جاها این سفره در آیین های عروسی چیده می شود. در برخی جاها نیز در شب جشن چله, چنین سفره ای برپا می گردد. در بخشی از کاشان, این سفره در جشن اِسبندی, در 25 بهمن, برابر با روز نخست اسفند در گاهشماری رسمی, چیده می شود.

3- شماری از مردمان آریایی نژاد و اقوام ایرانی زبان چون کردها, تاجیک ها, ارمنی ها که سهم بزرگی در گستره ی پهناور فرهنگ ایرانی دارند چنین سفره ای با این ویژگی ها, در آیین نوروزی خود فراهم نمی کنند. حتی کردها و زرتشتیان که از محافظه کارترین قشرهای پاسدارنده ی آیین های ایرانی اند نیز دارای چنین رسمی نیستند. هر آینه چندیست که به آرامی این آیین در میان ایشان نیز رواج یافته است.

4- می دانیم که در زمان فرمانروایی ساسانیان, مردم با رویاندن هفت گونه تخم بر روی هفت ستون به پیشواز نوروز می رفتند و بر سر خوان نوروز خود, سینی هایی دارای هفت شاخه گیاه(گندم, جو, برنج و غیره) و یک گِرده نان درست شده از هفت گونه غله می گذاشتند. ولی تفاوت های بنیادینی میان آن سفره و سفره ی هفت سین امروزی دیده می شود.
کهن ترین اشاره ای که به چیده شدن سفره ی هفت سین شده, ارجاعی نااستوار است به یک دست نوشته ی کهن پارسی, منسوب به دوران صفوی و مورخان سده ی 19 در گزارش های خود از آیین های نوروز کمتر به این رسم اشاره نموده اند. تنها Heinrich Brugsch، که در 1860 در تهران بود و جشن نوروز را با برخی جزییات آن شرح داده است، ادعا می‌کند که ایرانیان با کاشتن گل‌هایی با نام‌های آغاز شونده با حرف «س» در باغ‌های‌شان به پیشواز جشن ملی‌شان می‌روند.

شاید بتوان ریشه های این آیین نغز را در باورهای کهن ایرانیان باستان بازجُست و تا اندازه ای به آن دل استوار بود. اگر کلیت سفره ی هفت سین را بپذیریم پس آن را با امشاسپندان در پیوند خواهیم دید. گستراندن سفره ی هفت سین در شب نوروز و رواج این باور که روان مردگان بر آن فرود می آیند و در آن انباز می شوند, آشکارا آن را با جشن روان ها(فروردینگان) همپیوند می گرداند: شیر: گاو و وهومنه/ بهمن شمع‌ها: آتش پاک و اشه وهیشته (اردی‌بهشت) سکه‌ها: ثروت و خشثره‌ویرییه (شهریور) سُنبل: هم هئوروتات (خرداد) و هم امرتات (امرداد) بیدمشک: آرمیتی/ سپندارمد ، چنان که سپند (اسفند) آب باران: ایزدبانوی اناهید سمنو: که برای سفره کاملاً بایسته است و آن چنان نیروبخش قوای جنسی دانسته می‌شود که برخی آن را «نیروی رییس خانواده» می‌خوانند، می‌بایست به اناهید منسوب باشد، چرا که سمنو را تنها زنان تهیه می‌کنند. ماهی: کر Kara، که در دریای اسطوره‌ای وئوروکشه Vourukasha می‌زیید و جانوران زیان‌بار را می زداید.

به هر روی جشن و سور نوروزتان خجسته بادا-ایدون باد
نویسنده:مرداویز

[Solver]

  ,

در مورد ماهی گلی که صدا و سیما پارسال برنامه جامعه ارائه کرد و نشون داد که از چین این ماهی به نوروز ما وارد شده است.

اما در مورد هفت سین، و " سین " نیز، مطلب جالب را به دست آوردم که خلاصه آن به این مضمون بود که منظور از " سین " هیچ گاه حرف " س " نبوده است. بلکه " سین " به کاسه های کوچک چینی گفته میشده است. البته در این مورد در چند مقاله مختلف نیز خواندم که قبلاً هفت سین را چیز دیگری میخواندند.

اما با فرض صحت این موضوع یک نکته مبهم است، که محتویات این کاسه های چینی چرا همگی با سین شروع میشوند و شاید هفت سین به علت استفاده از این کاسه ها نبوده است که استفاده شده است. اگر در مورد اینکه نخستین بار در چه دوره ای نام هفت سین بر آیین سفره نوروز گذارده شده است اطلاعاتی دارید لطفاً بیان کنید تا استفاده ببریم.

[Mardaviz]

درود بر شما



میلاد جان خوشم میاد که پرسشهای ریز بینانه میکنی،و منتقد خوبی هستی،البته این گونه پرسشها به ذهن هر کسی خطور نمی کنه و یا مطالعه ای در این خصوص ندارند که حتی چنین پرسشهایی ذهن شون رو مشغول کنه.اما خوشحالم ازاینکه فقط به نوشته های من گیر میدی.(اینگونه نیست؟)



پیش از اینکه به پرسش شما پاسخ گویم اندکی در مورد جایگاه عدد هفت سخن میرانم :



از زمان های بسیار کهن عدد هفت ،عدد بسیار محبوب بین قوم ها به ویژه اقوام شرقی بوده است.این عدد همواره از تقدمی خاص برخوردار بوده است،و هر جا که لازم بوده مجموعه ای را بدون نقص ذکر کنند ،از این عدد سحر آمیز استفاده میکردند.و سپس جنبه ماوراء طبیعی برای این عدد قائل شدند.(هفت رنگ اصلی و هفت سیاره که سومریها کشف کردند).

بنای آرامگاه کورش نیزساختمانی با هفت طبقه است،و دیاکو نیز در هگمتانه کوشکی ساخت که دارای هفت حصاربود.درتورات یهود نیز عددهفت به عنوان عدد کامل آمده است(سفر پیدایش – خداوند روزهفتم رامبارک خواند و آنراتقدیس نمود- جانوران نوح هفت هفت بودند- هفت گاو و هفت سنبله در خواب فرعون-) و همچنین در مسیحیت(خطاب کردن یوحنا در مکافات خود به هفت کلیسا – ) کاتولیک ها به هفت مناسک .هفت گناه اصلی.هفت توبه.هفت اندوه و هفت شادی و هفت افتخار،معتقدند. در قران هم عدد هفت چندین بار به مناسبتهای مختلف آمده.(و همچنین آداب مناسک حج).فرقه هایی نیز در شیعه وجود دارند که معتقد به هفت امامند و این به علت احترامی است که برای عدد هفت قائل بودند.

در آیین زرتشتی نیز احترام و توجه به عدد هفت دیده میشود که مشخص ترین مورد آن هفت امشاپسند(اهورا مزدا،بهمن،اردیبهشت،شهریور،سپندارمذ یا اسفند،خورداد،امره تات یا امرداد) وهفت دیو یا عامل شر(اکومن،ایندره،ساوول،ناهیه،تیریز،زیریز، و آئشمه) و هفت آتشکده مقدس(آذرمهر،آذرنوش،آذربهرام،آذرآیین،آذرخرداد،آذربرزین،آذرزردهشت) وتقدس هفت ستاره و هفت آسمان و یا هفت صفت هرمز یا هفت فرشته مقرب.یکی از قدیمیترین بخش های اوستا (هتین هاییتی)هفت فصل دارد و در متون کهن جهان هفت اقلیم.



هفت اقلیم در گاتها هپته بومی (هفت بوم) نامیده میشود و در بخشهای دیگر اوستا هپتو کرشوره(هفت کشور)- که توضیح آنرا ضروری نمیبینم.



هم چنین عدد هفت با افسانه ها و داستانهای ایرانی عجین شده است که بنده به مشهورترین هفت آن یعنی سفره هفت سین اشاره میکنم که احتمالا بازمانده رسم قدیمیتری است به نام هفت شین.تاریخ دقیق ورود هفت سین به مراسم نوروزی دقیقا مشخص نیست ولی در متاثر بودن این آیین از جایگاه ویژه عدد هفت،هیچ شکی نیست.یکی از قدیمیترین اسناد در اینباره ،مطلبی است از ابوریحان در آثارالاباقیه :«چون جمشید ......براهریمن پیروز شد باران دوباره باریدن گرفت و گیاهان سبز شدند و مردم گفتند روز نو nowruz (یعنی روزنوین و دوره ای تازه)پس هر کسی ظرفی جو کاشت و مردم در روزنوروز در هفت طرح ،هفت گونه غله کاشتند و سبز کردند.



دوست گرامی همانگونه که شما فرمودید برخلاف جزء اول نام آیین سفره ی "هفت سین" (هفت) درخصوص جزء پایانى آن (سین)، نظرات گوناگونی وجود دارد: بسیارى آن را اشاره اى بر هفت فرشته ی كیش زرتشتى مى دانند كه در نزد ما ایرانیان بسیار ارجمند و والا بوده است و هر یك از سین هاى خوان هفت سین را نماینده ی یكى از این فرشته ها مى دانند و مى گویند: هر یك از آن هفت خوانى را كه ایرانیان به هنگام نوروز مى چیدند، نماینده یكى از این هفت سپنتا (امشاسبند) است و چون تلفظ سپنتا دشوار بوده، تنها به گفتن هفت "سین" بسنده كرده و رفته رفته «هفت سین» را در یك خوان گردآوردند. وبرخی نیز مانند دکترمهرداد بهار،معتقد است که آیین «هفت سین» در ارتباط با تقدس هفت سیاره بوده است.



و همانگونه که شما نیز اشاره کردید در برخى نوشته ها که از سفره ی «هفت سین» سخن رفته می گویند كه «هفت سین» همان «هفت چین» است و تضادى بین این دو وجود ندارد و منظور از «هفت چین» به دو معناى آن بازمى گردد: یكى این كه هفت چیزى كه باید بر سفره چیده شود(هفت چیدنی) و دیگر به معنى هفت گونه چیزى كه از درخت چیده شده باشد و پس از حمله ی تازیان، چون تازیان حرف (چ) را نمى توانستند بگویند آن را هفت سین گفتند كه «هفت» چیز با مطلع «س» (سنجد، سیب، سبزه، سمنو، سیر، سركه و سماق) هسته ی اصلى آن راتشكیل مى دهد و خیر و بركت و زیبایى آن با حضور كتاب مقدس مسلمانان (قرآن) و زرتشتیان (اوستا)، گلاب، اسپند، سكه، آیینه، شمع، تخم مرغ هاى منقوش و جام آبى كه ماهى سرخى میهمان آن است، مضاعف مى شود.




میلاد جان بنده تا آنجا که معلومات و تحصیلاتم اجازه میداد سعی نمودم به پرسشتان پاسخ گویم ،امیدوارم رهگشا باشد.

ممنون از پرسشها و نکاتی که مطرح میکنی.تا به این ترتیب دوستان نیز بهره مند شوند.

(برای آگاهی بیشتر نگاه کن به«نوروز و فلسفه هفت سین»، سیدمحمد على دادخواه، ۱۳۸۳»)



مرداویز

سخن دل

امسال نیز مانند سالهای پیش نوروز آمد ،ولی دو چیز فکر بنده را به خود مشغول داشت.نخست: هنگام تحویل سال در تلویزیون ایران اینبار با زیر پا گذاشتن سنت ،تحویل سال با صدای اذان شروع شد وبار دیگر ............

مجری یکی از شبکه های سیما هنگام تحویل سال به گونه ای سخن میراند که توگویی ساعتی دیگر عازم عزاداری خواهیم شد.از روزی که آیین نوروز در ایران به طور خصوصی تنها در خانه ها برگزار شد و نشانه هایش در اجتماع روز به روز کم رنگ تر شد ،دزدان همسایه و قوم گرایان آغاز به یاوه گویی نمودند،در این چند روز شاهد بودم که کردان عراق،جمهوری جعلی آذربایجان،افغانستان،ترکمنستان و.....هر یک به گونه ای با برپایی اجتماعات باشکوه (همان کاری که ما از انجام آن عاجزیم) با گستاخی نوروز را آیین ملی خود میخواندند.پان کردها که دست کمی از پانترکها ندارند میگفتند این آیینی کاملا کردی است[نوروژ] و ایرانی ها از ما دزدیده اند و سومری ها نیز کرد بوده اند و نوروز را سومریان پایه گزاردند.(ما بالاخره نفهمیدم سومریان ترک هستند یا کرد یا دراویدی یا ......)پانترکان و دنباله روهایشان میگفتند که نوروز آیینی است اغوزی و از اجداد ترک و مغولمان به یادگار مانده حتی در ج آذربایجان با دعوت از فردی از یونسکو در حال تلقین این یاوه ها به او بودند.(در حالی که طبق داستانها هنگامی که ترکان و مغولان شمنیست برای نخستین بار با آیین چهارشنبه سوری ایرانیان مواجه شدند به دلیل اینکه از آتش وحشت داشتند روبه گریز نهادند و گفتند این گونه آتش ،آتش اهریمنی است .همانگونه که از رعد و برق نیز وحشت داشتند).و ترکمنستان و افغانستان نیز به نوعی دیگر یاوه گویی نمودند،اینان به دلیل شدت دشمنی و عقده و حقارت نسبت به فرهنگ ایران ،حاضرند به دروغ نوروز را به بابلی ها و سومریها منتسب کنند ولی به ایران منتسب نکنند.

البته بنده مقصر را فقط و فقط خودمان میدانم زیرا با زیر پا نهادن آیین هایمان و برگزار نکردن اجتماعات نوروزی و...میدان را برای پندارهای لجام گسیخته اینان باز نمودیم.

آیا به بهانه ی بزرگداشت چنین جشن هایی شایسته است، اصل موضوع را تصاحب کنند؟ آیا اگر مردمی، به جز ملت بزرگ ایران با چنین قومگرایی های جاعلانه و جاهلانه ای مواجه می شدند، حاضر به سکوت بودند؟ این سکوت نه از سر انفعال، بل از سر بزرگ منشی و سخاوت تاریخی ِ ایرانیان است.

دوستی به من میگفت اینان حق دارند بگویند نوروز برای ماست زیرا بسیار از آن پاسداری میکنند و ارج مینهند و هزینه متحمل میشوند و هنگامی که در خیابانهایشان راه میروی به تمامی آیین نوروز هویداست.

اندیشیدم و دیدم که زیاد نیز بیراه نمی گوید،آذری ها مثل دارند به این مضمون:
AT KİMİNDİ-MİNANIN

یعنی:اسب برای کسیه که سوار اونه.



(به خود آییم)

[shola]

این هم یه عکس خوب

[Solver]

Mardaviz,
در مورد موضوع انتهایی مطلب یک مبحث ایجاد شده که اعضا به اتفاق بررسی همین عملکرد را داشته اند.
forum-f3/88-t53473.html

و اما چرا من بیشتر از شما سوالات ظریف دارم


راستش من کمتر پیش میاد به نام نویسنده مطلب آغازین یک مبحث نگاه کنم، البته اگر حس میکنی به بیشتر مطالب تو پاسخ میدم چون خیلی دوست دارم

و البته حقیقت این هست که افرادی هستند که حتی اگر در مورد یک موضوع تخصص نداشته باشند اما راه گشایی می کنند چه برسد که مناسباتی هم با سوال مطرح شده داشته باشند. من در مورد یک چیز خیلی قاطع هستم و آن یادگیری هست. هر چند گاهی آموزگار ها را عصبانی کنم

[آريو]

به نام اهوره مزدا

  زماني كه ما پارسيان نوروز را به تازي به يكديگر شاد باش مي گوييم و اگر بخواهيم به پارسي به يكديگر شادباش بگوييم مورد تمسخر قرار مي گيريم پس بايد به اين بيگانگان كور دل حق دهيم.من خودم به همه به پارسي نوروز را شادباش مي گم واز خواندن حتا 1 واژۀ تازي در زمان دگرگوني سال خودم را منع مي كنم
نه قرآن كريم مي خوانم نه دعاي يا مقلب القلوب دعاي من در زمان دگرگوني سال اين است.
باشد كه اورمزد نگاهدار پارس و پارسين باشد.باشد كه اين آيين ما پارسيان باعث شگفني باشد.باشد كه اورمزد نگاهدار اين آيين پارسي باشد.
اي پرودگار گيتي مقام تو را ميستايم براي اين همه نعمتت. 

پارس هميشه جاويد