عشقي براي سيد و سالار شهيدان، امام حسين(ع)؛ «يئل ياتار، توفان ياتار، ياتماز حسينين پرچمي» نگاهي به مراسم عزاداري حسينيه اعظم زنجان
"ميراثمعنوي"، موضوعي است كه از چندين سال پيش در بخش فرهنگي يونسكو براي حفاظتاز ميراث فرهنگي معنوي تمام ملتها، تعريف شده و از آن پس براي اين امر،برنامهريزيهاي لازم انجام ميشود.
يونسكو، در كنوانسيون ميراثمعنوي سال 2003، ميراث معنوي يا ميراث غيرملموس را رفتارها، شيوهها،ارائه نمودها، دانش، مهارتها و نيز وسايل، اشياء و مصنوعات دستي و فضاهايفرهنگي مرتبط با آنها ميداند كه جوامع و گروهها، آنها را بهعنوان بخشياز ميراث فرهنگي خود ميشناسند.
اين ميراث معنوي غيرمادي از نسليبه نسل ديگر منتقل ميشود و به طور مداوم توسط گروهها و جوامع در برابرمحيط، طبيعت و تاريخ آنها، مجدداً خلق و آفريده ميشود.
به گزارشخبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، منطقه زنجان، آيينهاي عزاداري ماه محرمهمه ساله در سراسر ايران با شور و عشق خاص مردم به اباعبدالله الحسين(ع)برگزار ميشود. اين دستهها از ديرباز همواره در قالب هياتهاي مذهبي وراهاندازي دستهجات و تكايا برگزار شده است.
در همين راستا،"مراسم عزاداري حسينيه اعظم زنجان"، كه در هشتمين روز ماه محرم در زنجانبرگزار ميشود، در تاريخ 15 ديماه 87 با شماره ثبتي 10 به عنوان دهمينمورد از ميراث معنوي ثبت شده در كشور و نخستين گونه از جنبه منحصر بهفردآيينهاي عزاداري در فهرست ميراث معنوي كشور به ثبت رسيد.
ويژگيهاي مراسم حسينيه اعظم زنجان
هرساله از اول تا سيزدهم محرم، مراسم عزاداري حسينيه در زنجان برگزار ميشودو مهمترين و باعظمتترين روز برگزاري آن، هشتم محرم(شب تاسوعا) است.
اينمراسم سالهاست شكوه و عظمت خاص خود را دارد و ميرود تا سال به سال باافزايش خيل عظيم عزاداران شركتكننده، به عنوان بزرگترين مجمع عاشقان امامحسين (ع) در جهان شناخته شود.
با اينكه زنجان از نظر وسعت شهركوچكي است؛ اما سالهاست كه در اين دسته عزاداري بيش از 200 هزار نفر شركتميكنند. جذب گردشگر مذهبي، گوياي آن است كه مردم از اقصي نقاط كشور و حتيبسياري از كشورهاي خارجي براي شركت در اين حركت عظيم، به شهر زنجانميآيند تا خود را در درياي خروشان عزاداران ابا عبدالله الحسين(ع) غرقكنند.
در طي اين چند روز، مردم به سبب اعتقادات و باورهاي قلبي خودقرباني و نذوراتي را به اين حسينيه اهدا ميكنند. از ديگر جنبههاي حائزاهميت اين مراسم، تعداد قرباني ذبح شده است كه حسينيه اعظم زنجان را بهعنوان دومين قربانگاه جهان اسلام بعد از منا در مكه(سالانه بيشاز 7 هزارراس قرباني) و نخستين قربانگاه در جهان تشيع مبدل ساخته است.
حضورگسترده زنان در حاشيه اين مراسم از ديگر امور منحصر بهفرد اين مراسم است.البته در گذشته زنان تنها به عنوان تماشاگر در اين مراسم حضور مييافتند،اما از سال قبل زنان نيز توانستند به صورت يك دسته مجزا در پشت سر دستهحركت كنند كه اين امر، به عنوان الگوي زيبنده پرچمدار كربلا حضرت زينب(س)،معنويت خاصي به اين مراسم ميدهد.
تاريخي بودن مراسم حسينيه براساس تحقيقات به عمل آمده، ثابت شده است، به گونهاي كه برخي مورخان قدمتبرگزاري اين مراسم را حداقل از زمان قاجار ميدانند كه اين مراسم درحسينيه برگزار ميشده است.
جايگاه دين اسلام و سادگي و بيپيرايگي انجام مراسم، باعث شده كه اين رونق رو به افزايش مراسم، هر سال نسبت به سال قبل بيشتر شود.
اينمراسم شكوهمند هر ساله از طريق شبكههاي برونمرزي(جام جم) و رسانههايملي، شبكه وب(اينترنت) به صورت مستقيم پخش شده، خيل عظيمي از ايرانيانمقيم خارج از كشور نيز بدين گونه نظارهگر اين مراسم شكوهمند هستند.
بهرهبردارياز نذورات اين مراسم در امور خيريه و عامالمنفعه نيز در نوع خود بينظيراست؛ به طوري كه در آيين سوگواري هشتم ماه محرم سال گذشته، 11 هزار و 482راس دام نذري توسط عاشقان سالار شهيدان، حضرت امام حسين(ع)، به هياتحسينيه اعظم زنجان اهدا شد. همچنين 6384 راس گاو، شتر، گوسفند، بز وشترمرغ به صورت زنده تحويل و 1642 راس دام نيز شامل گاو، گوسفند و بز درمسير حركت دسته عزاداري قرباني و ذبح شد.
دوستداران اباعبدالله الحسين(ع) همچنين بهاي 3456 راس گوسفند نذري را به صورت نقدي تقديم هيات امناي حسينيه اعظم كردند.
قدمت مسجد حسينيه
همانطوركه تاريخ سنگنوشته نشان ميدهد، اهالي محل، اين مسجد را در سال 1261 هجريقمري تعمير كردهاند. سند مكتوب تاريخي ديگري كه متعلق به حمام قديميمعروف به حمام "كهنه" كه نزديك حسينيه است و در تملك اين مسجد بوده ومدتها از طرف حسينيه به فردي بنام "تورك علي" اجاره داده شده بود، نشانميدهد كه تاريخ احداث آن سال 1292 قمري است.
البته گفتههاي شفاهينيز به زمانهاي پيش از اين سالها(مطابق اسناد ذكر شده) اشاره دارد، بهگونهاي كه ميگويند در تاريخ 114 هجري قمري زنگ بزرگي به مسجد اهداء شدهو اين زنگ تا چهل يا پنجاه سال پيش موجود بود كه بعد شكسته شده و از بينرفته است. همراه اين زنگ مقاديري وسايل ديگر مثل طبل و شيپور و چند قطعهشمشير و يك عدد كشكول هم بوده كه از آنها هم فعلاً اثري نيست. شايد درزمان رضاخان به علت تعطيلي مساجد، اين اشياء جمعآوري و احتمالاً به مراكزفرهنگي و باستاني بردهاند يا اصلاً معدوم كردهاند.
آنچه دراينجا قابل توجه است، اينكه در سال 1322 هجري قمري، حسينيه اعظم مدرسه ومسجد بوده است. زيرا اداره كل اوقاف و امور خيريه زنجان در توضيحاتي دروقفنامه، آورده است كه: متولي، منافع قريه مذكور را در وهله اول بهتعميرات مدارس و مساجد اختصاص داده و در تامين آب به مصرف برساند و نه عشرديگر را به حضرات طلاب محصلين ساكنين در حجرات هر مدرسه بپردازد؛ آن هم ازقرار هر حجره سه نفر طلبه. در ضمن مشروط به اينكه هر طلبه بيش از يك ماهدر خارج مدرسه نماند و اگر بيرون رود و برگردد، بايد لااقل دو ماه تمام درحجره خود مقيم باشد تا شهريه دريافت كند.
سومين سند مكتوب بيانگرآن است كه مسجد و مدرسه حسينيه، يكي از مساجد و مدارس قديمي زنجان بوده ودر فتنه بابيه تخريب شده و در نيمه دوم قرن سيزدهم به علت خراب بودن، مورداستفاده قرار نميگرفته است كه سپس مردي به نام "ميرزا عليا شرفخانخطيبلو" مقتول به سال 1331 هجري قمري، با هزينه خود آن را تعمير وراهاندازي كرد، ولي مدرسه آن كه در فتنه بابيه تخريب شده بود، به حالتخرابه باقي ماند و سپس از بين رفت.
همچنين بر مبناي اشياءتاريخي(عَلَم فلزي) كه متعلق به تكيه حسينيه بوده، تاريخ ساخت آن علم سال1221 هجري قمري بوده كه در روي عَلَم حك شده است.
مدرك شفافتركتيبه سنگي در ديوار حسينيه نصب شده، تاريخ 1261 هجري قمري را نشان ميدهدكه اين تاريخ مربوط به تعمير برخي از ديوارها و فضاي عمومي حسينيه است؛اين سند سنگ نوشتهاي است كه در راهرو و مدخل ورودي مسجد حسينيه هم اكنونبر ديوار نصب شده و اشعار زير بر روي آن كندهكاري شده است:
بعدحمد خداي عز و جل/ كه كريم است و قادر و منان/ جمعي از مومنين اهل محل/همه در زهد بوذر و سلمان/ سيد و ميرشان محمد علي/ صاحب جاه و فر و عزت وشان/ در درياي پاك پيغمبر/ پور هماسم موسي عمران/ مسجدي خواستندبيمانند/ طرح از لطف حضرت يزدان/ چون به پايان رسيد اين مسجد/ هاتفي سفتاين در غلطان/ حبذا مسجدي كه در منظر/ آمده رشك روضه رضوان/ سال تاريخ اوطلب كردم/ روزي از صوفي خجسته بيان/ كلك بگرفت و ريخت از كلكش/ بر ورق اينجواهر الوان/ بود از وجه پاك اين معبد/ طلعت مسجد الحرام عيان.