امیردریادار حبیبالله سیاری
از یك تعقیب و گریز آغاز میشود، شلیك چند خمپاره و تصرف كشتی؛ بههمینراحتی و شاید هم از این راحتتر. اگر كشتی تجاری و نفتكش به دام افتاده،خیلی خوش شانس باشد غارت میشود اما اگر گیر اهلش بیفتد به گروگان بردهخواهد شد و جز ابهام درآینده و سرنوشت ساكنانش چیز دیگری در هوای مهآلودآسمان خلیج عدن نمیتوان متصور شد. نه چشم بند دارند و نه پای چوبی، ازطوطی سخنگو هم خبری نیست و بهجای پیپ، سیگار میكشند.
از خلیج عدن میگوییم؛ از بابالمندب و «برمودای كشتیهای تجاری»،منطقهای كه تا كمتر از سه سال پیش طی 24 ساعت، شاهد دهها بار درگیری ولخت كردن كشتیها بود. میگویند سومالیاییها این منطقه را با دزدیهایخود آباد كردهاند و به صغیر و كبیر كشتیها هم رحم نمیكنند. بههمین علتاست كه در وضعیت امروز سومالی، دزدی دریایی یگانه منبع «درآمد ملی» كشوریشده است كه دیگر نمیتوان كشورش خواند.
اهمیت دزدی دریایی از آن جهت نیست كه دزدان ناكام گذاشته شوند بلكه ازآن حیث قابل پردازش است كه اولاً 90درصد مبادلات تجاری و اقتصادی این كشوراز طریق دریا صورت میگیرد و ثانیاً كمتر كسی باور دارد كه دزدی دریاییهمچنان وجود دارد و انجام میشود. چنانچه ذهنیتتان از دزدی دریایی همانذهنیتی است كه در كارتنها و فیلمها القا شده است به شما توصیه میشودگفتوگوی «جوان» را با امیر دریادار «حبیبالله سیاری»، فرمانده نیرویدریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بخوانید. در این گفتوگو سعی شده بهزوایای پنهان این تروریسم دریایی اشاره شود.
بیشتر دزدیهای دریایی در چه مناطقی انجام میشود؟
دزدی دریایی ازجمله مباحثی است كه تاكنون بهصورت جدی به آن پرداختهنشده و مغفول مانده است، به همین علت است كه ذهنیتها از این پدیده درسطحیترین نوع خود باقیمانده است. واقع موضوع این است كه دزدی دریایی كم وبیش در آبهای دنیا وجود دارد و برخی افراد با اهدافی خاص و باتوجه بهنیازهای خود كشتیهای تجاری را غارت میكنند كه تروریسم خاصی است كه نسبتبه كشتیهای تجاری اعمال میشود. در همه مناطقی كه امكان سرقت كشتیهاوجود داشته این پدیده رخ داده است.
بیشتر دزدیها در ورودی آبهای دریایی صورت میگیرد چون كشتیهامجبورند برای رسیدن به مقاصد خود از آنجا عبور كنند، اما كمتر اتفاقافتاده كه این دزدیها در دریاهای آزاد كه فاصلههای بسیار زیادی با سواحلدارند اتفاق بیفتد كه البته این نوع دزدی هم با بهرهگیری از راهكارهایجالبی در برخی نقاط انجام میشود. این دزدیها در فاصله بیش از هزاركیلومتر از ساحل هم انجام شده كه نمونه آن هم چندینبار دیده شده است.
نحوه سرقتها به چه صورت است؟
نوع دزدیها به این صورت بوده كه قایقهایی از سطح ساحل جدا شده و بهسمت كشتیهای تجاری حمله میبردند و با دریافت پول یا مواد غذایی كشتی راآزاد میكردند و از این راه منافع نامشروعی را برای خود ایجاد میكردند.اما امروز این شیوه تغییر كرده است.
چه تغییری؟
در قدیم به این شكل بود كه كشتی را غارت میكردند و میرفتند، اماامروز كشتیها را تصرف كرده و آن را با خود میبرند و طی تماسی با دولتمركزی خواهان دریافت مبالغی هنگفت میشوند تا كشتی را آزاد كنند.
حوزههای استراتژیك و مهم برای كشتیهای ایرانی چه مناطقی هستند؟
محمولهای كه از بنادر ایران صادر میشود باید از تنگه هرمز خارج شدهو پس از عبور از اقیانوس هند بهسوی كشورهای اروپایی، آسیای جنوب و جنوبشرقی، قاره امریكا و آفریقا حركت كند. طبق بررسیهای صورت گرفته دومنطقهبابالمندب در خلیج عدن و مالاگا در جنوب شرق آسیا دو حوزه استراتژیك برایتجارت كشور است، چرا كه نبض اقتصاد به برقراری امنیت برای كشتیهای عبوریاز این دوتنگه بستگی دارد.
خلیج عدن در طول سالهای اخیر تبدیل به گذرگاه دزدان دریایی شده است. علت این موضوع چیست؟
نزدیك دو سال است درشمال كشور سومالی در خلیج عدن كه بابالمندب در آنواقع است آمارهای دزدی دریایی افزایش یافته است. كشور سومالی مدتهاستدولت مركزی قدرتمندی ندارد و مردم این كشور بهعلت این ضعف و فقر حاكم دروضعیتی قرار گرفتهاند كه باید مایحتاج خود را تأمین كنند. از دیگرسو دربحث ماهیگیری از دریا نیز بهدلیل وجود سیستم استعماری در آنجا برای مردمدارای جذابیت خاصی نیست. اینها برای تأمین نیازهای خود دست به هركاریمیزنند كه وقتی به نحوه حمله آنها نگاه میكنیم متوجه میشویم كه درچنانفقری فرو رفتهاند كه برای رسیدن به یك كشتی و تأمین نیازهای خود از جانخود میگذرند. دربین اینها از نظامیان سابق ارتش سومالی هم بهره بردهمیشود كه تاكتیكهای حمله و سرقت را بهخوبی آموزش میدهند. در تمامیسومالی به طرف جنوب قاره آفریقا دزدی انجام میشود، اما خلیج عدن دارایبیشترین تعداد دزدی است. سازمان جهانی دریانوردی دو سال پیش طی قطعنامهایاز سازمان ملل درخواست كرد تا به كشورهایی كه منافع اقتصادیشان در اینمنطقه است اعلام كند كه با اعزام نیروهای نظامی به این منطقه امنیت رابرقرار كنند. جمهوری اسلامی ایران جزو نخستین كشورهایی بود كه آمادگی خودرا برای مبارزه با تروریسم دریایی اعلام كرد. بنابراین این خود حركت بزرگیبود كه ایران انجام دهد كما اینكه در عمل به خوبی این موضوع را ثابتكردیم. نیروهای خود را دو سال پیش عازم خلیج عدن كردیم. منطقهای به طول1200 كیلومتر آبراه را مشخص كرده بود كه نیروی دریایی ارتش آن را پوشش میدهد.
آیا در این مدت اتفاق خاصی رخ نداد؟
در طول این دو سال اقتدار ایران اسلامی را به خوبی نشان دادیم به نحویكه در طول این مدت فقط چند حمله صورت گرفت كه با حضور نیروی دریایی همهآنها خنثی شد. چندین درگیری شدید داشتیم كه موجب شده تا دزدان دریایی هوسحمله به كشتیهای ایرانی به سرشان نزند. بالای 500 كشتی از منطقه را عبوردادیم بدون هیچ اتفاق خاصی.
دزدان دریایی چگونه حمله میكنند؟
به طور عام به وسیله قایقهای تندرو از ساحل جدا شده و با تعقیبكشتیها و تیراندازی به سویشان با بهرهگیری از سلاحهایی همچون آرپی جی وتیربارها آنها را وادار به تسلیم میكنند. این نوع اول و مرسوم سرقتهاستاما نوع جدیدی كه پایهگذاری شده به این شكل است كه كشتی مادری در دریااستقرار پیدا میكند كه قایقهای تندرو درونش منتظر فرمان حمله هستند.جالب اینجاست كه كشتی مادر به نحوی طراحی شده كه میتوان روی دریایی خرابهم بایستد و دچار حوادث دریایی نشود. البته تعداد این كشتیها كم است وبیشتر در قسمت شرق آبهای سومالی از این حربه استفاده میشود. گستردگیدریا بسیار زیاد است و اگر قرار باشد برای تأمین امنیت آن، از همه نیروهاینظامی استفاده كرد باز هم امكانپذیر نیست. جز ما حدود 30 كشور دیگر دنیاهم در خلیج عدن مستقر هستند كه همگی امنیت منطقه را برقرار كردند.
تا به امروز كشتی مادری غرق نشده است؟
یادم است یكبار یك ناوچه هندی یك «كشتی مادر» دزدان دریایی را در خلیج عدن غرق كرد.
كشورهای دیگر چه وضعیتی دارند؟
تفاوت نیروهای ایرانی با دیگر كشورها در این است كه بیشتر این 30 كشورتحت فرماندهی ناتو هستند در حالی كه ایران و دو كشور دیگر به صورت مستقلعمل میكنند. هماكنون نهمین ناو گروه ما در منطقه حضور دارد.
شرایط خلیج عدن به چه صورت است؟
عمق آب در خلیج عدن بیش از سه هزار متر است كه شش ماه از سال را بابادهای شدیدی سپری میكند. وزیدن این بادها باعث به وجود آمدن موجهایی باارتفاع بیش از 10 متر میشود.
همین پدیده طبیعی موجب میشود كه بدنه كشتی ما زیر آب قرار بگیرد كهكار را برای ما كمی سخت میكند. از دیگر سو این بادها باعث میشوندكشتیها همواره 35 درجه در آب چپ و راست شوند. هر كشتی نمیتواند در اینمنطقه حضور داشته باشد و باید از نظر ظرفیت و بزرگی طوری باشد كه در اینشرایط ماندگاری خود را حفظ كند. دزد دریایی در این شرایط از ساحل جدا شدهو اگر امواج باعث شود كه نتواند دزدی كند به ساحل برمیگردد.
شرایط كار به چه صورت است؟
از باب المندب تا بندرعباس بیش از سههزار كیلومتر راه است ومأموریتهایمان برای هر گروه 92 روز طول میكشد. آن هم در شرایط سخت كهدائم و مستمر در حال حركت هستند حتی بدون یك ثانیه توقف. این شرایط باعثنمیشود تا نیروهای ما از كار دست بكشند. تا آنجا كه سازمان جهانیدریانوردی از نیروی دریایی ارتش تقدیر كرد و حضور ایران را در تأمین امنیتآبها، بسیار مؤثر و قابل توجه ارزیابی كرد.
درخصوص تأمین امنیت كشتی دیگر كشورها چه عملكردی دارید؟
شاید اینگونه القا شود كه نیروی دریایی ارتش تنها امنیت كشتیهایخودمان را تأمین میكند در حالی كه به محض حمله به هر كشتی اعم از خارجی وایرانی وارد عمل میشویم. چندی پیش، كشتیای با پرچم لیبریا دچار حریقبزرگی شد كه بالگردهای ایران در مرز یمن شش نفر از خدمه آن را نجات داده وبه بندرعباس انتقال دادند.
پیش از حضور ارتش، آیا كشتی یا نفتكشی ایرانی به سرقت رفته بود؟
بله، قبل از اینكه ما در خلیج عدن مسافر شویم دو سرقت به این شكل برایكشتیهای ایران اتفاق افتاد. حملات این دزدان در اطراف خلیج سومالی در سهسال پیش 75 درصد افزایش داشته و باجهای چند میلیون دلاری باعث شده كهآنها بیش از پیش وارد دریا شده و برای 20 هزار تانكر و كشتی تجاری كهسالانه از این مسیر عبور میكنند مشكلات بیشتری ایجاد كرده بودند.
در 31 مرداد سال 87 نیز كشتی «ایراندیانت»، در حالی كه با 42 هزار و500 تن انواع موادمعدنی و صنعتی از چین به سمت هلند در حركت بود، درآبهای خلیج عدن دزدیده شد. ایراندیانت هفت هفته بعد و پس از مذاكره بادزدان دریایی سومالیایی آزاد شد.
چه ساعاتی در شبانهروز حملات انجام میشود؟
تفاوتی نمیكند هم شب حمله میكنند و هم صبح، بلافاصله با شناساییكشتی به طرفش حركت كرده و حمله میكنند. دزدان دریایی چندان در قید و بندشب و روز نیستند. با نردبامهای متحرك و چنگك به عرشه میرسند و باسلاحهای گرم،كشتی را به تصرف خود در میآورند.
فقط در خلیج عدن حضور دارید؟
در شمال اقیانوس هند هم حضور داریم، ولی به خاطر اینكه محدوده خیلیوسیع است در اجرای تدابیرمان حركت میكنیم و تنها خط تجاری كه زیر نظرداریم همان خلیج عدن است. شاید دزدی دریایی جای دیگری اتفاق بیفتد اما بااطمینان میگویم كه در عدن به دقت منطقه را رصد میكنیم.
برای خدمه كشتیها هم دوره آموزشی برگزار میكنید؟
بله، به كشتیهای زیادی آموزش دادهایم كه از چه آبراههایی استفادهكنند تا با كمترین خطر مواجه شوند. در جایی دیگر دزدی دریایی به طور خاصیوجود ندارد و در آنجایی هم كه این پدیده وجود دارد نیروی دریایی با اقتدارویژهای حضور دارد.
آموزش ویژهای هم برای لنجهای ماهیگیری در نظرگرفتهایم. بیشتر اینلنجها از بنادر جاسك و چابهار جدا می شوند و ما برای همه این لنجها كلاسبرگزار میكنیم. محلهای امن را نشان میدهیم و نحوه مبارزه با دزدیدریایی و دفاع را گوشزد میكنیم. در چند مورد این آموزشها هم كاركرد خودرا داشته است به طوری كه یادم است لنجی بیش از دو روز در دستان دزداندریایی گرفتار بود كه پس از عمل به آموزشهای ما توانستند خود را از دستمتجاوزان نجات داده و طی تماس با نیروهای ارتش نجات پیدا كنند.
مدیرعامل شركت نفتكش چندی پیش گفته بود كه قصد داریم نفتكشهایمان رابرای مبارزه با دزدهای دریایی به سلاح تجهیز كنیم.در جریان هستید؟
این مورد از قوانین بینالمللی پیروی میكند كه به هیچ عنوان بهكشتیهای تجاری و نفتكشها اجازه نمیدهد به سلاح گرم مسلح شوند.ممكن استاقداماتی برای به وجود آوردن مانع به منظور جلوگیری از دزدی به كار گرفتهشود اما اینكه بخواهیم تجهیزشان كنیم بر خلاف قوانین بینالمللی است.
وظیفه اسكورت كشتیها را نیز بر عهده دارید؟
نه اما هرجا احساس كنیم فلان منطقه ناامن است حتماً كشتی را اسكورت میكنیم.
دزدان را نیز دستگیر میكنید؟
چندین مورد پیش آمده است، حتی در یكی از این موارد یكی از قایقهایدزدان را گرفته و به چابهار آوردیم كه پس از چند روز رسیدگی و نگهداری ازآنها به سفارتشان تحویل دادیم كه سفارتخانه هم به كشورشان برمیگرداند وروز از نو، روزی از نو، چراكه چندماه بعد در همان منطقه دیده شدند. البتهاین معضل برمیگردد به ناقص بودن قوانین بینالمللی كه نحوه برخورد باآنها مشخص نبوده و به همین دلیل كسی به دنبال دستگیری دزدان دریایی نیست.
مثل كشتیهای جنگی حاضر در منطقه پولی بابت حفاظت كشتیهای تجاری دریافت نمیكنید؟
نیروی دریایی در انجام مأموریت خود مطیع سلسله مراتب است و برقراریامنیت وظیفه ذاتی ماست. فرق ما با بقیه كشورهایی كه در منطقه حضور دارنداین است كه نیروهای نظامی برخی كشورها برای حمایت از كشتیها پول میگیرنددر شرایطی كه ما برای نشان دادن قدرت آبی جمهوری اسلامی ایران از كشتیهایعبوری محافظت میكنیم.
منبع: پایگاه خبری جوان