کوچک، سریع، مرگبار - پدافند هوایی ارتفاع پست شوروی/روسیه
ارسال شده: شنبه ۲۵ دی ۱۳۸۹, ۱۲:۲۶ ب.ظ
پدافند هوایی در ارتفاع پایین ، امروزه به یکی از اصلی ترین دغدغه های نیروهای مسلح در سطح جهان تبدیل شده است. تجربه جنگ های اخیر مثل عملیات طوفان صحرا ، جنگ بالکان و جنگهای افغانستان و عراق نشان داده است که بسیاری از ارتش های مدرن جهان به سمت استفاده از موشکهای کروز و مهمات هدایت شونده رفته اند. این نوع جنگ افزار ها عموما دارای سطح مقطع راداری بسیار کم و قابلیت پرواز در ارتفاع پایین ، به منظور مخفی ماندن از دید رادارها را دارند. اتحاد جماهیر سابق شوروری و روسیه فعلی به عنوان کشوری پیشتاز در زمینه طراحی و ساخت موشکهای سطح به هوا ((SAM)) طیف وسیعی از سامانه های دفاع هوایی را به منظور دفاع نقطه ای در ارتفاع پایین طراحی و ساخته است. سامانه هایی مثل خانواده موشکهای سری تور ((Tor)) که بنا به اعتراف بسیار از کارشناسان غربی نیز همتایی ندارد و قابلیت شناسایی و نابود کردن طیف وسیعی از تهدیدات شامل پرنده های بدون سرنشین ، موشکهای کروز و بمب ها و مهمات هدایت شونده را دارد. در این مقاله سعی بر آن است تا شما خوانندگان گرامی را با چند سیستم دفاع هوایی نقطه ای ارتفاع پایین ساخت شوروی سابق و روسیه فعلی آشنا کنیم. باشد که مورد پسند شما عزیزان واقع شود.
به طور کلی در دهه های 60 ، 70 و 80 میلادی سامانه موشکی SA-8 ملقب به Gecko : مارمولک خانگی ، و سیستم توپخانه ضد هوایی هدایت شونده و خود کششی ZSU-23-4 ملقب به Shilika : درفش، وظیفه حفاظت از نیروهای زرهی و تاسیسات اتحاد جماهیر شوروی سابق بر علیه تهدیدات ارتفاع پایین را بر عهده داشتند.
بعد از تجربیات بسیار موفق موشک ضد تانک تاو ((TOW )) در ویتنام ، نیروهای ناتو تعداد زیادی از بالگردهای خود را به موشکهای ضد تانک هدایت سیمی مجهز کردند. در طول سالهای بعد سیستم هدایت این موشکها به سیستم آشیانه یاب نیمه فعال لیزری و سپس هدایت موجی میلیمتری تبدیل شد. پشتیبان این بالگردها نیز هواپیمای ضد تانک A-10 تاندربولت مسلح به موشکهای AGM 65 ماوریک و توپ 6 لول 30 میلی متری بود.
پاسخ شوروری ها به این سیستم های موثر ضد تانک ، طراحی و ساخت نسل جدید سیستم های موثر دفاع هوایی نقطه ای ارتفاع پایین مثل SA-19 تانگوستا و SA-15 تور بود. هر دو این سیستم ها به منظور دفاع سریع و ادامه دار در برابر تهدیدات ناگهانی و درگیر شدن و شلیک به این اهداف قبل از آن که بتوانند در پشت عوارض زمین پنهان شوند طراحی شده بودند. در پایان جنگ سرد عملیات طوفان صحرا و پس از آن عملیات هوایی آمریکا بر علیه صربها و سپس جنگ عراق در سال 2003 میلادی تماما شاهد استفاده زیاد از مهمات هدایت دقیق از فاصله های دور ایستا بود. طراحان روسی مهمات هدایت شونده را به عنوان اصلی ترین تهدید بر علیه تاسیسات ثابت و نیروهای زمینی خود به حساب آوردند و دست به ارتقاء هایی بر روی سیستم های SA-15 و SA-19 برای مقابله با این تهدیدات زدند. آخرین نسل از سیستم هایی مثل SA-22 پنتیر اس 1 و تور ام 2 SA-15D با رادارهای درگیری فاز آرایه ، موشکهای سام بسیار سریع ، به منظور واکنش سریع در برابر مهمات هدایت دقیق و نابود کردن آنها قبل از اثابت به اهدافشان طراحی شده اند. در حقیقت در این زمینه طراحان روسی به مسیری رفتند که طراحان غربی در زمینه طراحی و ساخت سیستم های دفاعی در برابر موشکهای کروز ضد کشتی رفتند. در آینده نیز این مهمات هدایت شونده به سمت سریع تر شدن و کمتر کردن سطح مقطع راداری می روند.
پانتسیر اس ، SA-22
سیستم دفاع هوایی متحرک ارتفاع پایین پانتسیر اس با نام شناسایی ناتو: سگ تازی SA-22 Greyhound:
ساخت کمپانی KBP روسیه می باشد. این سیستم در حقیقت آخرین مشتق از سیستم دفاع هوایی تانگوستا ام می باشد. در کلیه اعضای این نوع سیستم از ترکیب توپ 30 میلی متری اتوماتیک 2A38M و موشکهای پرشتاب دو مرحله ای مدل 9M311M بهره گرفته می شود. سری موشکهای 9M311M با توجه به طراحی دو مرحله ای خود در این کلاس از موشکها دارای طراحی غیر عادی هستند. این طراحی کمک میکند تا این سامانه بتواند به صورت لحظه ای بر علیه اهداف سریع الگذر مثل هلی کوپتر واکنشی با شتاب بالا داشته باشد. در مقایسه با مدل های اولیه این موشک ، شتاب دهنده توانا تری بر روی این موشک نصب شده است که سرعت این موشک در مرحله دوم را به 1100 متر بر ثانیه می رساند. شرکت KBP این سیستم را در بازارهای جهانی با عنوان سیستمی با قابلیت درگیری و نابود کردن طیف کاملی از اهداف هواپایه شامل: هواپیما ، پرنده های بدون سرنشین ، موشکهای کروز ، مهمات هدایت دقیق ، موشکهای بالستیک و اهداف سطحی با زره کم بازریابی می کند.
شرکت KBP توانایی های پایه ای را برای سیستم پانتسیر اس اعلام کرده است:
_ مصونیت بالا دربرابر جنگ الکترونیک در شرایط استفاده متمرکز دشمن از جنگ الکترونیک
_ بقاء پذیری بالا در برابر حجم زیادی از موشکهای ضد رادار به مانند موشک ضد رادار هارم
_ توانایی نابود کردن مهمات هدایت دقیق مثل موشک کروز تام هاوک ، بمب های هدایت شونده وال آی 2 و موشکهای هدایت شونده ماوریک
_ توانایی درگیری با هواپیما ها و بالگردها
_ تاثیر بالا در روز و یا شب و یا هر شرایط جوی
_ تحرک بالا ، خصوصا برای حفاظت از یگانهای زرهی و موتوریزه
_ در دسترس بودن و اطمینان پذیری بالا
در حالی که در مدل های اولیه سیستم پانتسیر اس بر روی زنجیر و چرخ ، مانند سیستم تانگوستا ام عرضه می شد ، امروزه به منظور صرفه اقتصادی این سیستم بر روی چرخ عرضه شده و دارای بیشینه سرعت 90 کیلومتر بر ساعت در روی جاده می باشد. در سیستم پانتسیر اس 1 در مقایسه با مدل پایه ای پانتسیر اس از چند سیستم جدید بهره گرفته شده است. موشکهای جدید مدل 9M335/57E6 با موشکهای مدل 9M331 در نمونه پایه ای جایگزین شده است. این موشک دارای بردی در حدود 20 کیلومتر است که 70% بیش از موشک 9M331M1 می باشد. در این مدل ارتفاع درگیری نیز تا 10 کیلومتر ارتقاء پیدا کرده است. این مدل دارای سر جنگی به وزن 20 کیلوگرم و قابلیت رسیدن به سرعتی در حدود 1300 متر درثانیه را دارا می باشد. سیستم راداری نیز در این مدل تعویض شده است. یک رادار جستجو گر که ادعا شده است راداری فازآرایه غیر فعال می باشد و یک رادار درگیری باند ایکس که از رادار جنگنده ، ساخت شرکت فازترون الگوبرداری شده است. در یک زاویه 3 بعدی 90 درجه ، به صورت افقی و خطی 45 درجه و در زاویه عمودی قابلیت پوشش 85 درجه ای را دارا می باشد.
این رادار توانایی تعقیب 20 هدف ، اولویت گذاری 3 تهدید اصلی و هدایت 4 موشک را دارا می باشد. یک سیستم جستجو و تعقیب در باندهای امواج کوتاه و امواج متوسط فرو سرخ نیز بر روی این سیستم نصب شده است. موشکهای این سیستم یا توسط رادار درگیری و یا توسط سایر رادارها قابلیت هدایت موشک را دارد. یک خط انتقال داده دیجیتالی قابلیت ایجاد یک شبکه آتشباری از چند سیستم پانتسیر اس 1 را می دهد.
این سیستم توسط امارات متحده عربی ، سوریه و الجزایر سفارش داده شده است. منابع اروپایی ادعا کرده اند که چین و یونان نیز برای خرید این سیستم در حال مذاکره هستند. این سیستم بر روی شاسی های چرخ دار 8*8 مدل KAMAZ-6560 و MZKT-7930 و شاسی شنی دار GM-352M1E برای فروش عرضه شده است. برد و ارتفاع درگیری برای توپهای این سامانه به ترتیب 4000 و 3000 متر می باشد. این سامانه 1400 گلوله 30 میلی متری و 12 موشک را حمل می کند. نواخت تیر توپها در حدود 1950 تا 2500 گلوله در دقیقه می باشد. زمان واکنش این سامانه به تهدیدات نیز بین 4 تا 6 ثانیه می باشد.
تانگوسکا ام 1 ، SA-19
سیستم دفاع هوایی تانگوسکا با نام ناتو : SA-19 Grison : موش خرما ، ساخت شرکت KBP به عنوان جایگزین سیستم قدیمی شیلیکا که در جنگ ویتنام و جنگ 1973 اعراب و اسراییل خوش درخشیده بود ، توسط واحدهای دفاع هوایی ارتش جماهیر شوروی سابق در سال 1982 وارد خدمت شد. علی رغم موفقیتهایی که سیستم شیلیکا در جنگ ویتنام و خاورمیانه بدست آورد ، مطالعات نشان داد که این سیستم دربرابر نسل جدید هواگردها به مانند هواپیمای A-10 مسلح به موشک ماوریک و هلی کوپتر AH-64 آپاچی مسلح به موشک هلفایر توانایی نخواهد داشت. در نظر طراحان روسی هر دوی این تهدیدات این قابلیت را داشتند که به صورت ناگهانی از پشت عوارض زمین به ارتفاع بالا صعود کرده و واحدهای زرهی و پدافندی شوروی را هدف قرار دهند و قبل از این که سیستم هایی به مانند شیلیکا و یا SA-8 توانایی واکنش داشته باشند ، دوباره در پشت عوارض زمین پنهان خواهند شد. روسها به سامانه تسلیحاتی نیاز داشتند که قادر باشد در یک درگیری در برابر هواپیمای A-10 و تهدیدات بالگردها به برتری برسد ، پس طراحی و ساخت یک موشک بسیار سریع تبدیل به یکی از الزامات این طرح شد و منجر به طراحی و ساخت موشک سریع مدل 9M311 شد. این سیستم موشکی به وسیله یک جفت توپ 30 میلی متری تکمیل شد. به نظر می رسد که در این زمینه شوروی ها این طراحی را با نگاهی عمیق تسبت به سامانه پدافندی گپارد ، ساخت آلمان غربی انجام داده بودند. الزامات مورد نظر در زمینه موشک ، منجر به طراحی و ساخت موشکی دو مرحله ای شد که البته در کلاس خود به نوعی طرحی غیر طبیعی به شمار می رفت. در مرحله اول سرعت این موشک در حدود 900 متر بر ثانیه و در مرحله دوم برای برخورد با هدف دارای سرعتی در حدود 600 متر بر ثانیه می باشد. این موشک توانایی انجام مانورهایی تا حدود 18 G را دارا می باشد. این سیستم برای هدایت موشک در فاز نهایی از سیستم کنترل فرماندهی و هدایت در خط دید بهره می برد. رادار درگیری این سامانه از مدل 1RL144M می باشد که با امواج میلی متری کار می کند و از یک سامانه تعقیب کننده اهداف مقاوم در برابر اخلال و یک سیستم دید اپتیکی مدل 1A29M نیز بهره می برد. یک سیستم تشخیص خودی از دشمن مدل 1RL138 نیز بر روی این سامانه نصب شده است. این سامانه دفاعی به نوعی نزدیکترین رقیب سامانه های موشکی آلمانی – فرانسوی رولند و سیستم های موشکی انگلیسی راپیر و سی ولف می باشد. الزامات در زمینه توپ مورد نیاز در این سامانه نیز منجر به کپی برداری از توپ مدل GSh-30 با کالیبر 30 میلی متر که مورد استفاده جنگنده های روسی است شد. توپهای سری 2A38 توپهایی 30 میلی متری ، خنک شونده با مایع هستند که دارای نواخت تیری در حدود 1950 تا 2500 گلوله در دقیقه و سرعت دهانه ای در حدود 960 متر بر ثانیه و خشابی به ظرفیت 1904 گلوله به وزن 0.39 کیلوگرم می باشد. برد و ارتفاع درگیری این توپها به ترتیب 4000 و 3000 متر می باشد. تعداد موشکهایی نیز که توسط این سامانه حمل می شود 8 فرونده می باشد که تا ارتفاع 3500 و برد 10000متر قابلیت عمل دارد. این سامانه در سال 1990 با سامانه تانگوسکا ام و در سال 2003 با سامانه تانگوسکا ام 1 جایگزین شد. امروزه خط تولید این سامانه مشغول به تولید سامانه پانتیر اس می باشد. موشک جدید مدل 9M113M1 که در مدلهای جدید وارد خدمت شده است دارای شتاب بیشتر و فیوزهای رادیویی به جای فیوزهای لیزری به منظور افزایش تاثیر در برابر موشکهای کروز و مهمات هدایت دقیق می باشند. این سیستم علاوه بر روسیه توسط کشور هندوستان نیز به خدمت گرفته شده است. گزارشاتی مبنی بر به خدمت گرفتن این سیستم توسط کشور میانمار نیز وجود دارد.
تور ام 1،SA-15
سیستم دفاع هوایی تور ام 1 با نام ناتو: SA-15 Gauntlet : دستکش آهنی ، یک سیستم فوق العاده متحرک واکنش سریع دفاع هوایی است که به منظور جایگزین سیستم زمان جنگ سرد SA-8 توسط شرکت آلماز آنتنی ساخته شده است. سیستم دفاع هوایی تور ام 1 یک سامانه کاملا مستقل شامل رادار جستجو و تعقیب و رادار درگیری و خشابی شامل 8 فروند موشک که به صورت عمودی قرار گرفته است ، می باشد. سامانه تور نه فقط قابلیتهای سامانه SA-8 یعنی درگیری با هواپیماهای نفوذ کننده در ارتفاع پایین را حفظ کرده ، بلکه دارای قابلیتهایی جدیدی مثل درگیری با موشکهای کروز و مهمات هدایت شونده دور ایستا در فاز نهایی پروازشان را دارد. از نظر طراحان روسی عناصر سامانه های دفاع هوایی S-300 و S-400 مثل پست فرماندهی و رادارها در برابر حملات موشکهای کروز و مهمات هوشمند بسیار آسیب پذیر هستند و لذا یکی از وظایف اصلی سامانه تور حفاظت از این سامانه ها در مقابل این گونه تهدیدات می باشد. سامانه تور بر روی دو مدل شاسی زنجیر و چرخ دار مدل GM-355 یا GM-5955 حمل می شود. رادار جستجو و دیده بانی باند E و F بر روی برجک و رادار درگیری باند G و H در جلوی برجک حمل می شود. 8 موشک مدل 9K331 که به صورت عمودی در برجک این سامانه حمل می شود که با استفاده از تکنیک پرتاب سرد پرتاب می شود. در این حالت موشک ابتدا از مخزن پرتاب خارج شده و سپس با فعال شدن یک راکت کوچک که در دماغه موشک قرار دارد که پس از آن موشک به سمت هدف می رود. در زمانی بین 4 تا 6 ثانیه این سامانه با رهگیری و پرتاب موشک به تهدید واکنش نشان می دهد. سامانه تور ام یک دارای بیشینه برد کشف هدف 25 کیلومتر می باشد . این سامانه دارای قابلیت درگیری تا برد 12 و ارتفاع 6 کیلومتر می باشد. سرعت این موشک 850 متر بر ثانیه است و قابلیت درگیری با اهدافی با سرعت 700 متر بر ثانیه را دار می باشد. این سامانه قابلیت رهگیری و تعقیب همزمان 10 هدف و درگیری همزمان با دو هدف را دارا می باشد. این سامانه با وزنی در حدود 37 تن دارای سرعتی در حدود 65 کیلومتر بر ساعت می باشد. وزن سرجنگی موشکهای این سامانه 15 کیلوگرم و قابلیت انفجار به صورت ترکش شونده را دارا می باشد. این سامانه به کشورهای چین ، یونان و جمهوری اسلامی ایران صادر شده است.
تور ام 2، SA-15D
سامانه دفاع هوایی تور ام 2 به نوعی تواناترین سامانه دفاع هوایی نقطه ای ارتفاع پایین است که تاکنون توسط روسیه ساخته شده است. سامانه تور ام 2 در حقیقت مدلی بر پایه سامانه تور ام 1 می باشد که تحت برنامه (( ارتقاء عمیق )) قرار گرفته است. در مدل جدید وزن این سامانه به 17 تن تقلیل پیدا کرده است و با استفاده از یک موتور به قدرت 420 اسب بخار سرعت این سامانه بر روی سطح جاده به 80 کیلومتر بر ساعت رسیده است. در مدل جدید سامانه تور ام 2 بر روی یک شاسی جدید 6 چرخ مدل MZKT-6922 قرار گرفته است. به طور کلی یک آتشبار تور ام 2 شامل 4 خودروی رزمی 9A331Mk ، یک خودروی پست متحرک فرماندهی مدل 9S737MK ، 2 خودروی تعویض کننده موشک مدل 9T244 و یک خودروی پشتیبانی مهندسی مدل 9V887M2K می باشد. با توجه به مطالعاتی که روسها به صورت وسیع و دقیق بر روی جنگهای اخیر در منطقه خاورمیانه و بالکان انجام دادند ، به این نتیجه رسیدند که بایستی قابلیت مقاومت سامانه های پدافندی خود در برابر سامانه های جنگ الکترونیک را ارتقاء دهند. سامانه جدید راداری که بر روی تور ام 2 نصب شده است قابلیت رهگیری همزمان 48 هدف را دارد. این سامانه به فاصله 2 ثانیه بعد از هر شلیک قابلیت شلیک موشک جدید را دارا می باشد. در مدل جدید این سامانه قابلیت درگیری همزمان با 4 هدف را دارا می باشد. احتمال مورد اثبات قرار دادن اهداف مختلف برای نسل جدید این سامانه به این شرح است : 92 تا 95 درصد بر علیه هواپیما ها ، 80 تا 96 در صد بر علیه بالگردها ، 60 تا 90 درصد بر علیه موشکهای کروز ، 70 تا 90 درصد بر علیه مهمات هوشمند و 90 در صد برعلیه پرنده های بدون سرنشین. اما در حقیقت یکی از مهمترین ارتقاء های انجام شده بر روی این سامانه همانا سرعت بالا و تحرک بیشتر این سامانه است که توانایی بهتری به این سیستم خصوصا در زمینه حفاظت از واحد های موتوریزه ، زرهی و پدافند برد بلند اس 300 و اس 400 در برابر مهمات هدایت دقیق را می دهد. سامانه تور ام 2 اولین بار در جریان نمایشگاه ماکس 2007 در معرض دید عموم قرار گرفت.
به طور کلی در دهه های 60 ، 70 و 80 میلادی سامانه موشکی SA-8 ملقب به Gecko : مارمولک خانگی ، و سیستم توپخانه ضد هوایی هدایت شونده و خود کششی ZSU-23-4 ملقب به Shilika : درفش، وظیفه حفاظت از نیروهای زرهی و تاسیسات اتحاد جماهیر شوروی سابق بر علیه تهدیدات ارتفاع پایین را بر عهده داشتند.
بعد از تجربیات بسیار موفق موشک ضد تانک تاو ((TOW )) در ویتنام ، نیروهای ناتو تعداد زیادی از بالگردهای خود را به موشکهای ضد تانک هدایت سیمی مجهز کردند. در طول سالهای بعد سیستم هدایت این موشکها به سیستم آشیانه یاب نیمه فعال لیزری و سپس هدایت موجی میلیمتری تبدیل شد. پشتیبان این بالگردها نیز هواپیمای ضد تانک A-10 تاندربولت مسلح به موشکهای AGM 65 ماوریک و توپ 6 لول 30 میلی متری بود.
پاسخ شوروری ها به این سیستم های موثر ضد تانک ، طراحی و ساخت نسل جدید سیستم های موثر دفاع هوایی نقطه ای ارتفاع پایین مثل SA-19 تانگوستا و SA-15 تور بود. هر دو این سیستم ها به منظور دفاع سریع و ادامه دار در برابر تهدیدات ناگهانی و درگیر شدن و شلیک به این اهداف قبل از آن که بتوانند در پشت عوارض زمین پنهان شوند طراحی شده بودند. در پایان جنگ سرد عملیات طوفان صحرا و پس از آن عملیات هوایی آمریکا بر علیه صربها و سپس جنگ عراق در سال 2003 میلادی تماما شاهد استفاده زیاد از مهمات هدایت دقیق از فاصله های دور ایستا بود. طراحان روسی مهمات هدایت شونده را به عنوان اصلی ترین تهدید بر علیه تاسیسات ثابت و نیروهای زمینی خود به حساب آوردند و دست به ارتقاء هایی بر روی سیستم های SA-15 و SA-19 برای مقابله با این تهدیدات زدند. آخرین نسل از سیستم هایی مثل SA-22 پنتیر اس 1 و تور ام 2 SA-15D با رادارهای درگیری فاز آرایه ، موشکهای سام بسیار سریع ، به منظور واکنش سریع در برابر مهمات هدایت دقیق و نابود کردن آنها قبل از اثابت به اهدافشان طراحی شده اند. در حقیقت در این زمینه طراحان روسی به مسیری رفتند که طراحان غربی در زمینه طراحی و ساخت سیستم های دفاعی در برابر موشکهای کروز ضد کشتی رفتند. در آینده نیز این مهمات هدایت شونده به سمت سریع تر شدن و کمتر کردن سطح مقطع راداری می روند.
پانتسیر اس ، SA-22
سیستم دفاع هوایی متحرک ارتفاع پایین پانتسیر اس با نام شناسایی ناتو: سگ تازی SA-22 Greyhound:
ساخت کمپانی KBP روسیه می باشد. این سیستم در حقیقت آخرین مشتق از سیستم دفاع هوایی تانگوستا ام می باشد. در کلیه اعضای این نوع سیستم از ترکیب توپ 30 میلی متری اتوماتیک 2A38M و موشکهای پرشتاب دو مرحله ای مدل 9M311M بهره گرفته می شود. سری موشکهای 9M311M با توجه به طراحی دو مرحله ای خود در این کلاس از موشکها دارای طراحی غیر عادی هستند. این طراحی کمک میکند تا این سامانه بتواند به صورت لحظه ای بر علیه اهداف سریع الگذر مثل هلی کوپتر واکنشی با شتاب بالا داشته باشد. در مقایسه با مدل های اولیه این موشک ، شتاب دهنده توانا تری بر روی این موشک نصب شده است که سرعت این موشک در مرحله دوم را به 1100 متر بر ثانیه می رساند. شرکت KBP این سیستم را در بازارهای جهانی با عنوان سیستمی با قابلیت درگیری و نابود کردن طیف کاملی از اهداف هواپایه شامل: هواپیما ، پرنده های بدون سرنشین ، موشکهای کروز ، مهمات هدایت دقیق ، موشکهای بالستیک و اهداف سطحی با زره کم بازریابی می کند.
شرکت KBP توانایی های پایه ای را برای سیستم پانتسیر اس اعلام کرده است:
_ مصونیت بالا دربرابر جنگ الکترونیک در شرایط استفاده متمرکز دشمن از جنگ الکترونیک
_ بقاء پذیری بالا در برابر حجم زیادی از موشکهای ضد رادار به مانند موشک ضد رادار هارم
_ توانایی نابود کردن مهمات هدایت دقیق مثل موشک کروز تام هاوک ، بمب های هدایت شونده وال آی 2 و موشکهای هدایت شونده ماوریک
_ توانایی درگیری با هواپیما ها و بالگردها
_ تاثیر بالا در روز و یا شب و یا هر شرایط جوی
_ تحرک بالا ، خصوصا برای حفاظت از یگانهای زرهی و موتوریزه
_ در دسترس بودن و اطمینان پذیری بالا
در حالی که در مدل های اولیه سیستم پانتسیر اس بر روی زنجیر و چرخ ، مانند سیستم تانگوستا ام عرضه می شد ، امروزه به منظور صرفه اقتصادی این سیستم بر روی چرخ عرضه شده و دارای بیشینه سرعت 90 کیلومتر بر ساعت در روی جاده می باشد. در سیستم پانتسیر اس 1 در مقایسه با مدل پایه ای پانتسیر اس از چند سیستم جدید بهره گرفته شده است. موشکهای جدید مدل 9M335/57E6 با موشکهای مدل 9M331 در نمونه پایه ای جایگزین شده است. این موشک دارای بردی در حدود 20 کیلومتر است که 70% بیش از موشک 9M331M1 می باشد. در این مدل ارتفاع درگیری نیز تا 10 کیلومتر ارتقاء پیدا کرده است. این مدل دارای سر جنگی به وزن 20 کیلوگرم و قابلیت رسیدن به سرعتی در حدود 1300 متر درثانیه را دارا می باشد. سیستم راداری نیز در این مدل تعویض شده است. یک رادار جستجو گر که ادعا شده است راداری فازآرایه غیر فعال می باشد و یک رادار درگیری باند ایکس که از رادار جنگنده ، ساخت شرکت فازترون الگوبرداری شده است. در یک زاویه 3 بعدی 90 درجه ، به صورت افقی و خطی 45 درجه و در زاویه عمودی قابلیت پوشش 85 درجه ای را دارا می باشد.
این رادار توانایی تعقیب 20 هدف ، اولویت گذاری 3 تهدید اصلی و هدایت 4 موشک را دارا می باشد. یک سیستم جستجو و تعقیب در باندهای امواج کوتاه و امواج متوسط فرو سرخ نیز بر روی این سیستم نصب شده است. موشکهای این سیستم یا توسط رادار درگیری و یا توسط سایر رادارها قابلیت هدایت موشک را دارد. یک خط انتقال داده دیجیتالی قابلیت ایجاد یک شبکه آتشباری از چند سیستم پانتسیر اس 1 را می دهد.
این سیستم توسط امارات متحده عربی ، سوریه و الجزایر سفارش داده شده است. منابع اروپایی ادعا کرده اند که چین و یونان نیز برای خرید این سیستم در حال مذاکره هستند. این سیستم بر روی شاسی های چرخ دار 8*8 مدل KAMAZ-6560 و MZKT-7930 و شاسی شنی دار GM-352M1E برای فروش عرضه شده است. برد و ارتفاع درگیری برای توپهای این سامانه به ترتیب 4000 و 3000 متر می باشد. این سامانه 1400 گلوله 30 میلی متری و 12 موشک را حمل می کند. نواخت تیر توپها در حدود 1950 تا 2500 گلوله در دقیقه می باشد. زمان واکنش این سامانه به تهدیدات نیز بین 4 تا 6 ثانیه می باشد.
تانگوسکا ام 1 ، SA-19
سیستم دفاع هوایی تانگوسکا با نام ناتو : SA-19 Grison : موش خرما ، ساخت شرکت KBP به عنوان جایگزین سیستم قدیمی شیلیکا که در جنگ ویتنام و جنگ 1973 اعراب و اسراییل خوش درخشیده بود ، توسط واحدهای دفاع هوایی ارتش جماهیر شوروی سابق در سال 1982 وارد خدمت شد. علی رغم موفقیتهایی که سیستم شیلیکا در جنگ ویتنام و خاورمیانه بدست آورد ، مطالعات نشان داد که این سیستم دربرابر نسل جدید هواگردها به مانند هواپیمای A-10 مسلح به موشک ماوریک و هلی کوپتر AH-64 آپاچی مسلح به موشک هلفایر توانایی نخواهد داشت. در نظر طراحان روسی هر دوی این تهدیدات این قابلیت را داشتند که به صورت ناگهانی از پشت عوارض زمین به ارتفاع بالا صعود کرده و واحدهای زرهی و پدافندی شوروی را هدف قرار دهند و قبل از این که سیستم هایی به مانند شیلیکا و یا SA-8 توانایی واکنش داشته باشند ، دوباره در پشت عوارض زمین پنهان خواهند شد. روسها به سامانه تسلیحاتی نیاز داشتند که قادر باشد در یک درگیری در برابر هواپیمای A-10 و تهدیدات بالگردها به برتری برسد ، پس طراحی و ساخت یک موشک بسیار سریع تبدیل به یکی از الزامات این طرح شد و منجر به طراحی و ساخت موشک سریع مدل 9M311 شد. این سیستم موشکی به وسیله یک جفت توپ 30 میلی متری تکمیل شد. به نظر می رسد که در این زمینه شوروی ها این طراحی را با نگاهی عمیق تسبت به سامانه پدافندی گپارد ، ساخت آلمان غربی انجام داده بودند. الزامات مورد نظر در زمینه موشک ، منجر به طراحی و ساخت موشکی دو مرحله ای شد که البته در کلاس خود به نوعی طرحی غیر طبیعی به شمار می رفت. در مرحله اول سرعت این موشک در حدود 900 متر بر ثانیه و در مرحله دوم برای برخورد با هدف دارای سرعتی در حدود 600 متر بر ثانیه می باشد. این موشک توانایی انجام مانورهایی تا حدود 18 G را دارا می باشد. این سیستم برای هدایت موشک در فاز نهایی از سیستم کنترل فرماندهی و هدایت در خط دید بهره می برد. رادار درگیری این سامانه از مدل 1RL144M می باشد که با امواج میلی متری کار می کند و از یک سامانه تعقیب کننده اهداف مقاوم در برابر اخلال و یک سیستم دید اپتیکی مدل 1A29M نیز بهره می برد. یک سیستم تشخیص خودی از دشمن مدل 1RL138 نیز بر روی این سامانه نصب شده است. این سامانه دفاعی به نوعی نزدیکترین رقیب سامانه های موشکی آلمانی – فرانسوی رولند و سیستم های موشکی انگلیسی راپیر و سی ولف می باشد. الزامات در زمینه توپ مورد نیاز در این سامانه نیز منجر به کپی برداری از توپ مدل GSh-30 با کالیبر 30 میلی متر که مورد استفاده جنگنده های روسی است شد. توپهای سری 2A38 توپهایی 30 میلی متری ، خنک شونده با مایع هستند که دارای نواخت تیری در حدود 1950 تا 2500 گلوله در دقیقه و سرعت دهانه ای در حدود 960 متر بر ثانیه و خشابی به ظرفیت 1904 گلوله به وزن 0.39 کیلوگرم می باشد. برد و ارتفاع درگیری این توپها به ترتیب 4000 و 3000 متر می باشد. تعداد موشکهایی نیز که توسط این سامانه حمل می شود 8 فرونده می باشد که تا ارتفاع 3500 و برد 10000متر قابلیت عمل دارد. این سامانه در سال 1990 با سامانه تانگوسکا ام و در سال 2003 با سامانه تانگوسکا ام 1 جایگزین شد. امروزه خط تولید این سامانه مشغول به تولید سامانه پانتیر اس می باشد. موشک جدید مدل 9M113M1 که در مدلهای جدید وارد خدمت شده است دارای شتاب بیشتر و فیوزهای رادیویی به جای فیوزهای لیزری به منظور افزایش تاثیر در برابر موشکهای کروز و مهمات هدایت دقیق می باشند. این سیستم علاوه بر روسیه توسط کشور هندوستان نیز به خدمت گرفته شده است. گزارشاتی مبنی بر به خدمت گرفتن این سیستم توسط کشور میانمار نیز وجود دارد.
تور ام 1،SA-15
سیستم دفاع هوایی تور ام 1 با نام ناتو: SA-15 Gauntlet : دستکش آهنی ، یک سیستم فوق العاده متحرک واکنش سریع دفاع هوایی است که به منظور جایگزین سیستم زمان جنگ سرد SA-8 توسط شرکت آلماز آنتنی ساخته شده است. سیستم دفاع هوایی تور ام 1 یک سامانه کاملا مستقل شامل رادار جستجو و تعقیب و رادار درگیری و خشابی شامل 8 فروند موشک که به صورت عمودی قرار گرفته است ، می باشد. سامانه تور نه فقط قابلیتهای سامانه SA-8 یعنی درگیری با هواپیماهای نفوذ کننده در ارتفاع پایین را حفظ کرده ، بلکه دارای قابلیتهایی جدیدی مثل درگیری با موشکهای کروز و مهمات هدایت شونده دور ایستا در فاز نهایی پروازشان را دارد. از نظر طراحان روسی عناصر سامانه های دفاع هوایی S-300 و S-400 مثل پست فرماندهی و رادارها در برابر حملات موشکهای کروز و مهمات هوشمند بسیار آسیب پذیر هستند و لذا یکی از وظایف اصلی سامانه تور حفاظت از این سامانه ها در مقابل این گونه تهدیدات می باشد. سامانه تور بر روی دو مدل شاسی زنجیر و چرخ دار مدل GM-355 یا GM-5955 حمل می شود. رادار جستجو و دیده بانی باند E و F بر روی برجک و رادار درگیری باند G و H در جلوی برجک حمل می شود. 8 موشک مدل 9K331 که به صورت عمودی در برجک این سامانه حمل می شود که با استفاده از تکنیک پرتاب سرد پرتاب می شود. در این حالت موشک ابتدا از مخزن پرتاب خارج شده و سپس با فعال شدن یک راکت کوچک که در دماغه موشک قرار دارد که پس از آن موشک به سمت هدف می رود. در زمانی بین 4 تا 6 ثانیه این سامانه با رهگیری و پرتاب موشک به تهدید واکنش نشان می دهد. سامانه تور ام یک دارای بیشینه برد کشف هدف 25 کیلومتر می باشد . این سامانه دارای قابلیت درگیری تا برد 12 و ارتفاع 6 کیلومتر می باشد. سرعت این موشک 850 متر بر ثانیه است و قابلیت درگیری با اهدافی با سرعت 700 متر بر ثانیه را دار می باشد. این سامانه قابلیت رهگیری و تعقیب همزمان 10 هدف و درگیری همزمان با دو هدف را دارا می باشد. این سامانه با وزنی در حدود 37 تن دارای سرعتی در حدود 65 کیلومتر بر ساعت می باشد. وزن سرجنگی موشکهای این سامانه 15 کیلوگرم و قابلیت انفجار به صورت ترکش شونده را دارا می باشد. این سامانه به کشورهای چین ، یونان و جمهوری اسلامی ایران صادر شده است.
تور ام 2، SA-15D
سامانه دفاع هوایی تور ام 2 به نوعی تواناترین سامانه دفاع هوایی نقطه ای ارتفاع پایین است که تاکنون توسط روسیه ساخته شده است. سامانه تور ام 2 در حقیقت مدلی بر پایه سامانه تور ام 1 می باشد که تحت برنامه (( ارتقاء عمیق )) قرار گرفته است. در مدل جدید وزن این سامانه به 17 تن تقلیل پیدا کرده است و با استفاده از یک موتور به قدرت 420 اسب بخار سرعت این سامانه بر روی سطح جاده به 80 کیلومتر بر ساعت رسیده است. در مدل جدید سامانه تور ام 2 بر روی یک شاسی جدید 6 چرخ مدل MZKT-6922 قرار گرفته است. به طور کلی یک آتشبار تور ام 2 شامل 4 خودروی رزمی 9A331Mk ، یک خودروی پست متحرک فرماندهی مدل 9S737MK ، 2 خودروی تعویض کننده موشک مدل 9T244 و یک خودروی پشتیبانی مهندسی مدل 9V887M2K می باشد. با توجه به مطالعاتی که روسها به صورت وسیع و دقیق بر روی جنگهای اخیر در منطقه خاورمیانه و بالکان انجام دادند ، به این نتیجه رسیدند که بایستی قابلیت مقاومت سامانه های پدافندی خود در برابر سامانه های جنگ الکترونیک را ارتقاء دهند. سامانه جدید راداری که بر روی تور ام 2 نصب شده است قابلیت رهگیری همزمان 48 هدف را دارد. این سامانه به فاصله 2 ثانیه بعد از هر شلیک قابلیت شلیک موشک جدید را دارا می باشد. در مدل جدید این سامانه قابلیت درگیری همزمان با 4 هدف را دارا می باشد. احتمال مورد اثبات قرار دادن اهداف مختلف برای نسل جدید این سامانه به این شرح است : 92 تا 95 درصد بر علیه هواپیما ها ، 80 تا 96 در صد بر علیه بالگردها ، 60 تا 90 درصد بر علیه موشکهای کروز ، 70 تا 90 درصد بر علیه مهمات هوشمند و 90 در صد برعلیه پرنده های بدون سرنشین. اما در حقیقت یکی از مهمترین ارتقاء های انجام شده بر روی این سامانه همانا سرعت بالا و تحرک بیشتر این سامانه است که توانایی بهتری به این سیستم خصوصا در زمینه حفاظت از واحد های موتوریزه ، زرهی و پدافند برد بلند اس 300 و اس 400 در برابر مهمات هدایت دقیق را می دهد. سامانه تور ام 2 اولین بار در جریان نمایشگاه ماکس 2007 در معرض دید عموم قرار گرفت.
