مرکز انجمنهای تخصصی

[BLOCKQUOTE]  تجزيه دي [External Link Removed for Guests]
 

تعريف: اگرچه دي [External Link Removed for Guests] در ظاهر به معني دو [External Link Removed for Guests]ي است، در اصطلاح به تمامي تركيبات ممكنه بين P لاين والدی، تلاقي دي‎الل گفته مي‎شود. چنين تجزيه‎اي علاوه بر برآورد تركيب‎پذيري عمومي و خصوصي لاينها، اطلاعات با ارزشي در مورد پارامترهاي ژنتيكي بدست مي‎دهد.

1ـ تركيب پذيري :

منظور از قدرت تركيب‎پذيري عمومي GCA= General Combining Ability وضعيت متوسط يك لاين در تركيب هيبريدهاي آن و منظور قدرت تركيب پذيري خصوص Specific Combining Ability (SCA) ، وضعيت دو لاين در يك تلاقي بخصوصي مي‎باشد. منظور از تركيب‎پذيري متوسطAverage Combining Ability (ACA) ، وضعيت متوسط يك لاين در تعداد زيادي از آميزش‎هاي ساده يا (Single Cross) مي‎باشد. بين قدرت تركيب‎پذيري عمومي و قدرت تركيب‎پذيري خصوصي و قدرت تركيب پذيري متوسط يك رابطه مستقيم وجود دارد. اگر تعداد لاينهاي والديني متفاوت افزايش يابد و به طرف بي‎نهايت سير كند در آن صورت SCA تقريبي از GCA خواهد بود. از طرف ديگر اگر تعداد لاينهاي والديني متفاوت كاهش يابد، در آنصورت بسته به ماهيت و درجه واريانس ژنتيكي مقدار SCA از GCA انحراف پيدا مي‎كند.

2ـ برآورد تركيب پذيري :

يكي از روشهاي تخمين تركيب‎پذيري استفاده از تاپ كراس Top Crossاست. در اين حالت تركيب پذيري عمومي لاين مورد نظر از طريق دورگيري آن با افراد جمعيت منشاء (بجاي رگه‎هاي خالص) تعيين مي‎شود. اين طريق دورگيري معادل دورگيري با يك دسته تصادفي رگه‎هاي خالص مشتق شده از جمعيت مبدأ در غياب انتخاب مي‎باشد. مرسومترين طرح آزمايشي براي دورگيري بين اينبردها همان طرح آميزش يا تلاقي دي [External Link Removed for Guests] است كه مورد بحث و بررسي قرار خواهد گرفت.

3ـ روشهاي مختلف تلاقي دي[External Link Removed for Guests]


بطوركلي دو روش عمده تجزيه دي الل وجود دارد كه بنام مبتكرين آنها معرفند: روش گريفينگ و روش گرافیکی هيمن و جينكز. در هر دو روش مفروضاتي به شرح زير بايستي مدنظر قرار گيرد:

1-والدين هموزيگوس باشند (اين شرط براي روش گريفينگ الزامي نيست).

–2 توارث ديپلوئيدي

–3 عدم وجود[External Link Removed for Guests] هاي چندگانه

–4 عدم وجود اپيستازي – آزمون کفایت مدل افزایشی – غالبیت از طریق روش گرافیکی هیمن و جینکز انجام می شود.

–5عدم وجود لينكاژ) پیوستگی ژنها)-

–6 عدم وجود اثرات مادري سيتوپلاسمي

اطلاعاتي كه هريك از اين روشهاي تجزيه دي الل به ما مي‎دهند به شرح زير است:



گريفينگ

1ـ قابليت تركيب پذيري عمومي و خصوصي

2 ـ تعيين تقريبي نوع عمل ژن

3ـ تعيين وجود يا عدم وجود اثرات سيتوپلاسمي

4ـ تعيين جهت و درجه غالبيت

5ـ برآورد اجزاء واريانس ژنتيكي

6ـ وراثت پذيري

7ـ هتروزيس



هيمن و جينكز

1ـ تعيين وجود يا عدم وجود اپيستازي

2ـ تعيين نوع عمل ژن

–3 پراكنش [External Link Removed for Guests] هاي غالب و مغلوب در والدين

4ـ تعيين ميانگين درجه غالبيت

5ـ تعيين غالب و مغلوب بودن صفت

6ـ وراثت پذيري

7ـ هتروزيس

تجزيه دي [External Link Removed for Guests] به روش گريفينگ

عمده‎ترين هدف اين روش تعيين تركيب پذيري عمومي و خصوصي لاينها است. گريفينگ با توجه به حضور والدين و تلاقيهاي معكوس به همراه تلاقيهاي اصلي چهار روش آزمايشي را براي تجزيه ديالل بصورت زير معرفي كرده است.

روش اول: شامل والدين، F1تلاقيهاي اصلي و معكوس( تمامي تركيبات ممكنه( P2=

روش دوم: شامل والدها و تلاقيهاي اصلي [(P(P+1)]/2

روش سوم: شامل تلاقيهاي اصلي و معكوس[(P(P-1)]

روش چهارم: تنها شامل F1 تلاقيهاي اصلي [(P(P-1)/2]

تلاقيهاي معكوس، تلاقيهايي هستند كه در آنها جاي والد نر و ماده عوض مي‎شود. روش اول ديالل كامل و روش دوم و چهارم كه فاقد تلاقيهاي معكوس هستند را نيمه ديالل مي‎نامند. روش تجزيه هريك از روشهاي چهارگانه متفاوت است. روش اول زماني بكار مي‎رود كه اولاً بخواهيم اثرات مادي را مطالعه كنيم و امكان وجود وراثت سيتوپلاسمي وجود دارد و ثانياً F1 از والدين اختلاف فاحش نداشته باشند يعني ميزان هتروزيس پائين باشد. مثلاً براي برنج از اين روش استفاده مي‎شود. وقتي از عدم تأثير اثرات مادري مطمئنيم و ميزان هتروزيس نيز پائين است روش دوم مورد استفاده قرار مي‎گيرد كه اين روش مناسبترين روش گندم است. وقتي كه اثرات مادري وجود دارد و هتروزيس نيز بالاست از روش سوم بكار مي‎رود (مثلاً ذرت). روش چهارم هنگامي استفاده مي‎شود كه اثرات مادري وجود ندارد و ميزان هتروزيس نيز بالاست (باز هم در ذرت بكار مي‎رود). وقتي هدف مطالعه قابليت تركيب‎پذيري لاينهاست وارد كردن والدها در آزمايش ضرورت ندارد بنابراين از روش سوم و چهارم استفاده مي‎شود. اگر بخواهيم درجه غالبيت و يا هتروزيس را محاسبه نمائيم از روش دوم بايستي استفاده كرد. با اضافه كردن اثر بلوك در طرح بلوكهاي كامل تصادفي از نظر ثابت يا تصادفي بودن به دو فرض مذكور، چهار مدل (Model) به شرح زير وجود خواهد داشت:

مدل :I اثرات بلوك و ژنوتيپ‎هاي هر دو ثابت مي‎باشند.

مدل :II اثرات بلوك و ژنوتيپ‎ها هر دو تصادفي مي‎باشند.

مدل مخلوط :A اثر بلوك ثابت و اثرات ژنوتيپ‎ها متغييرهاي تصادفي مي‎باشند.

مدل مخلوط :B اثر ژنوتيپ ثابت و اثر بلوك متغيير تصادفي مي‎باشد.

در آزمايشات معمول اصلاح نباتات كه تكرار يك عامل تصادفي است از مدل I و مخلوط A استفاده نمي‎شود. اما اگر وسايل آزمايشگاهي مانند انكوباتور بعنوان تكرار روند تكرار مي‎تواند ثابت در نظر گرفته شود و اين مدلها نيز بكار مي‎روند. مدل مخلوط B در اصلاح نباتات بيشترين كاربرد را دارد. با احتساب چهار روش و چهار مدل شانزده سيستم دي
[External Link Removed for Guests] وجود دارد كه هريك روش تجزيه مخصوص بخود را دارد. در هر روش دو مرحله در تجزيه داده‎ها وجود دارد. مرحله اول شامل تجزيه واريانس براي معني‎دار بودن اختلاف ژنوتيپي بين والدين و F1ها و مرحله دوم تجزيه قابليت تركيب پذيري، فقط هنگامي كه اختلاف معني‎دار بين والدين و F1هاي تلاقي مستقيم و تلاقيهاي معكوس تشخيص داده شود. لازم به ذكر است كه در آزمون صفر، چهار روش آزمون F در تمامي چهار روش يكسان مي‎باشد. اما درجه آزادي‎‎ها در روشهاي مختلف تغيير خواهد كرد. در اين روش با بكارگيري يك مدل آماري مناسب واريانسهاي مربوط به قابليت توارث عمومي و خصوصي برآورد مي‎شوند كه تحت فرضيات ويژه‎اي به اجزاء ژنتيكي مثل واريانس افزايشي و غابليت تبديل مي‎شوند. گريفينگ با توجه به حضور والدين و تلاقيهاي معكوس به همراه تلاقيهاي اصلي چهار روش آزمايش براي تجزيه ديالل بصورت روشهاي يك تا چهار را كه قبلاً به آنها اشاره شد معرفي نمود.

تجزيه دي [External Link Removed for Guests] به روش هيمن و جينكز

فرضيات اين روش هم مانند فرضيات ذكر شده در حالت كلي مي‎باشند. تنها فرضي كه بايستي اضافه كرد، فرض همگن بودن واريانس والدها و واريانس هيبريدهاست. اين فرض بوسيله آزمون يا تست بارتلت آزمايش مي‎شود. در روش هيمن و جينكز، قبل از انجام تجزيه ديالل، بايد دو فرض زير را آزمون كرد:

عدم وجود اثرات دو طرفه

اين فرض را مي‎توان بوسيله تركيب‎پذيري در روش اول و سوم گريفينگ آزمون نمود. روش ديگري نيز وجود دارد و آن استفاده از آزمون t مي‎باشد كه بوسيله آن اختلاف بين تلاقيهاي دو طرفه آزمون مي‎گردد. اما بايد توجه داشت كه با معني‎دار شدن فقط چند مورد از اثرات معكوس نمي‎توان حكم به وجود قطعي اثرات سيتوپلاسمي نمود. با معني‎دار نشدن اثرات دو جانبه، در محل مربوط به هر جفت از والدها در جدول ديالل، ميانگين حسابي دو هيبريد اصلي و معكوس نوشته مي‎شود. بدين ترتيب مجموع ستون با سطر برابر خواهد شد. وجود اپيستازي نيز باعث اشكال در تجزيه مي‎گردد، لذا بايستي عدم وجود آن نيز آزمون گردد، بطوريكه اين فرض در ابتداي مراحل تجزيه به روش هيمن و جينكز آزمون مي‎گردد. در مورد اثرات سيتوپلاسمي اگر با استفاده از آزمايشات قبلي مشخص شده باشد كه اثرات دو طرفه (سيتوپلاسمي)تأثيري بر روي صفت مربوطه ندارد مي‎توان تلاقيها را بصورت يكطرفه انجام داد. در واقع از ديالل كامل (والدها، تلاقيهاي اصلي و معكوس) جهت بررسي وجود يا عدم وجود اثرات دو طرفه استفاده مي‎كنيم. از روش هيمن و جينكز به منظور تخمين ميانگين درجه غالبيت، تعيين وجود اثر متقابل غير [External Link Removed for Guests] ي، تعيين نسبت و توزيع [External Link Removed for Guests] ها در والدين، تعداد ژن كنترل كننده صفت و تعيين قابليت توارث صفت استفاده می شود.



پاورپوینتهای مربوطه:

1- تجزیه ساده تلاقیهای دیالل براساس روشهای گریفینگ:

[External Link Removed for Guests]

2- تجزیه مرکب تلاقیهای دیالل براساس روشهای گریفینگ:

[External Link Removed for Guests]

نرم افزار :DIALLEL – SAS05

[External Link Removed for Guests]

مقالات مرتبط:

[External Link Removed for Guests]

[External Link Removed for Guests]

[External Link Removed for Guests]

[External Link Removed for Guests]

[External Link Removed for Guests]

[External Link Removed for Guests]

[External Link Removed for Guests]

به نقل از وبلاگ "پورتال اختصاصی اصلاح نباتات" [/BLOCKQUOTE]