براساس برآوردهای موجود بین ۱۵ تا ۲۰ درصد مردم به نوعی به یکی از اختلالات روانی دچار هستند. اضطراب و افسردگی از شایعترین اختلالات روانپزشکی است؛ البته به دلیل همجواری ایران با افغانستان و پاکستان، اعتیاد نیز در ایران بیش از دیگر کشورهاست.
آمار و تعداد مبتلایان به مشکلات روحی را هر چه در نظر بگیریم، مهم نحوه برخورد با این بیماران، رعایت بهداشت روان در جامعه و خانوادهها و خدماترسانی مناسب به افرادی است که به خدمات روانپزشکی نیاز دارند. هفته سلامت روان فرصت مناسبی است تا نگاهی دوباره به وضعیت مبتلایان به بیماریهای روانی در کشور و به طور کلیتر مقوله سلامت روان در کشور داشته باشیم.
در تمدنهای باستانی، علت بیماریهای روانی نیروهای جادویی پنداشته میشد و درمانگران اصلی، جادوگران و موبدان بودند که از مناسک مذهبی و جادویی برای کنترل این نیروها استفاده میکردند.
یونانیان باستان، توصیف مشکلات روانی را با فلسفه در هم آمیختند. بقراط اخلاط اربعه را مطرح کرد و افلاطون و ارسطو نیز نگاه فلسفی به این موضوع داشتند؛ اما نه در یونان و نه در روم، مسوولیت اجتماعی در مقابل درمان جنون وجود نداشت و بجز موارد معدود، بیماران یا در خانه حبس یا به زنجیر کشیده میشدند.
در اروپای غربی مسیحی علت اصلی بیماری را مسائل ماورای طبیعی میدانستند و نجوم راهنمای اصلی علمی برای هدایت درمانگران و پزشکان بود.
در دوره اسلامی جامعه در مقابل حفاظت مشفقانه از افراد مجنون مسوول بود و بیمارستانهایی در بغداد و قاهره تاسیس شد که دارای بخشهای روانپزشکی بودند. همچنین یک سری آسایشگاه ویژه مجانین در دمشق و بعضی از شهرهای دیگر ازجمله شهرهای اسپانیایی تحت فرمان مسلمین برقرار شد. ابوعلی سینا در کتاب قانون خود توضیح داد بعضی از بیماریهای جسمی، ناشی از اختلالات هیجانی است. نظریه مسیحی در مورد جنون بین طرد کردن و تحمل کردن متغیر بود و تنها در قرن سیزدهم بود که بیمارستانهایی با بخشهای روانی در فرانسه، آلمان و سوئیس ایجاد شد. اولین آسایشگاه در اروپای مسیحی در شهر والنسیای اسپانیا در سال ۱۴۰۹ تحت تاثیر فرهنگ اسلامی بنا گذاشته شد.
● روان سالم
در تامین سلامت روان علاوه بر عوامل ژنتیکی عوامل محیطی نیز تاثیر فراوان دارند. اگرچه شناخت کامل ویژگیهای مربوط به سلامت روان در یک فرد بسیار مشکل است، ولی زمانی افراد از نظر روانی سالم هستند که دارای برخی از خصوصیات شاخص باشند. اعتماد به نفس، برطرف کردن راحت احتیاجات، نگاه خوب و مثبت به دیگران و مسوولیتپذیری ازجمله خصوصیات یک فرد با روان سالم است. کسانی که اعتماد به نفس دارند، از خصوصیات مثبت و برجسته خود استفاده کرده و در عین اینکه به محدودیتها و نواقص خود آشنایی دارند، تواناییهای خود را شناخته و حداکثر استفاده را از آن میکنند. این افراد واقعیت وجودی خود را انکار نمیکنند و به جای عذر خواستن و دلیلتراشی شکستها را براحتی میپذیرند و به خود نگرانی راه نمیدهند.
● روزی برای روان
با وجود نقش مهم سلامت روان در زندگی انسانها طبق گزارشهای سازمان بهداشت جهانی، بسیاری از کشورها میزان کمی از بودجه سلامت خود را صرف بحث سلامت روان میکنند. در حقیقت عمده پول بخش بهداشت و درمان صرف بیماریهای جسمی میشود. یکپنجم ۱۰۰ کشوری که آمارهای خود را به این سازمان ارائه کردهاند، کمتر از یک درصد بودجه بخش بهداشت و درمان خود را برای سلامت روانی هزینه میکنند. در حالی که طبق آمارهای این سازمان، ۱۳ درصد هزینههای درمان بیماریها به دسته گستردهای از اختلالات عصبی روانی مربوط میشود. به بیان سادهتر، این آمار گویای آن است که سلامت روانی هنوز در اولویت بسیاری از کشورها قرار نگرفته و منابع جهانی برای مبتلایان به اختلالات روانی و عصبی به منظور رفع نیازهای روزافزون بهداشت روانی ناکافی و توزیع آنها در جهان نابرابر است. به همین علت ۱۸ مهر (۱۰ اکتبر) از سوی سازمان جهانی بهداشت به عنوان روز جهانی سلامت روان نامگذاری شده است. در ایران نیز هفته پایانی مهر ماه (۲۴ لغایت ۳۰ مهر) در ایران به نام هفته بهداشت روان نامگذاری شده است.
● بدن سالم، روان سالم
براساس تحقیقات به عمل آمده، ناراحتیهای جسمانی، اختلالات روانی به همراه دارند. نکته برجسته در تقویت قوای جسمانی، حفظ روان سالم است.
براساس تحقیقات دکتر آرترویدر، روانشناس معروف آمریکایی تعادل روانی نداشتن بسیاری از بیماران نتیجه عدم فعالیت حرکتی و ورزشی در دوران کودکی است. پسرانی که از نظر قوای جسمانی ضعیف باشند، ممکن است علاوه بر ضعف جسمانی دچار مشکلات روانی مانند احساس حقارت و ناتوانایی تطبیق خود با دیگران شوند. همچنین تحقیقات راویک و مک کی نشان میدهد دانشآموزانی که در مهارتهای حرکتی ضعیف باشند، اغلب خجول و گوشهگیرند و برعکس دانشآموزانی که از نظر مهارتهای حرکتی قوی هستند، ویژگیهای برجسته از قبیل فروتنی، تدبیر و حس همکاری دارند. فشارهای اجتماعی، فقر مادی، اختلافات خانوادگی، تصادفات، بیماریها و مرگ و میرهای پیشبینی نشده و بسیاری از عوامل خانوادگی و اجتماعی همراه با عوامل وراثتی میتواند همه ما را دچار عدم تعادل روان کند. برای پیشگیری از بیماری روانی و حفظ سلامت روان میتوان فعالیتهای ورزشی، صحبت با دیگران در ارتباط با نگرانیهای خود، شناخت موقعیت و سازگاری با آن، مراقبت از خود و تلاش برای حفظ سلامت با تغذیه و ورزش مناسب و استراحت کامل، معاشرت و دوستی با دیگران و حفظ خونسردی و آرامش را مورد توجه جدی قرار داد.
ورزش اخمها را به لبخند تبدیل میکند. با توجه به زندگی ماشینی کنونی باید ورزش کرد تا تنشهای روانی افراد تخلیه شود.
● سلامت روان در ایران
متولیان بخش سلامت برای خدمات بهداشت روان در ایران، ۴ دوره را قائل شدهاند. دوره اول که از آغاز پزشکی نوین در کشور آغاز شده بود تا سالهای ۱۳۲۰ ادامه یافت و دارالمجانینها با شرایط بسیار نامناسب در تهران، همدان، شیراز و اصفهان وجود داشتند.
دوره دوم از سالهای ۱۳۲۰ آغاز شد، وقتی دانشکده پزشکی در کشور تاسیس شد و روانپزشکی به عنوان شاخهای از طب مدرن منظور شد. تاسیس بیمارستانهای دانشگاهی جدید و بتدریج ایجاد و رشد دپارتمانها و بیمارستانهای روانپزشکی و آموزش دستیاری روانپزشکی در سالهای ۱۳۴۰، حداقل در شهرهای بزرگ، منجر به بهبود مراقبتهای ارائه شده برای بیماران روانپزشکی شد.
در سومین دوره که سالهای ۱۳۵۰ را شامل میشد، تلاشهایی برای دستیابی به مراقبتهای بهداشت روان جامع، از سوی انجمنی برای توانبخشی معلولین و خدمات بهداشت روان جامعه صورت گرفت. این مساله به وسیله اولین معاونت وزارت بهداشت و تامین اجتماعی انجام شد. وزارتخانه اقدام به یک سری پژوهشهای همهگیرشناسی و تاسیس تعدادی بیمارستان و مراکز روانپزشکی جدید در نقاط مختلف کشور و آغاز به آموزش سطح بندی شده در روانپزشکی و روانپرستاری کرد. این برنامههای آموزشی و تحقیقاتی پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، در انستیتو روانپزشکی تهران ادغام شد. چهارمین دوره از مهر ماه ۱۳۶۵ شروع شد، وقتی برنامه ملی بهداشت روان به وسیله یک تیم چند رشتهای از متخصصان طرح و توسط دولتپذیرفته شد. ادغام بهداشت روان در مجموعه شبکه بهداشتی درمانی یکی دیگر از سیاستهای وزارت بهداشت است؛ البته هماکنون فعالیت شبکه عمدتا روی سلامت جسمانی متمرکز است، اما ادغام خدمات پیشگیرانه و ارتقایی و خدمات درمانی بیماران روانی در شبکه، ساختار جدید و متعاقبا سرمایهگذاری هنگفتی را نمیطلبد و بدون نیاز به افزودن یا جایگزینی نیروی انسانی صرفا از طریق آموزش و کسب مهارت، خدمات درمانی و پیشگیرانه قابل ارائه خواهد بود که قطعا هزینه اثربخشی بالایی خواهد داشت. هم اکنون گسترش شبکه در حال انجام است و پیگیریهای لازم برای شناسایی بیماریهای روانی با قابلیت پوشش بیمه روستایی صورت میگیرد.
● برای روانی سالم
بسیاری از مردم برخی اوقات احساس افسردگی میکنند همانطور که بسیاری از آنها دچار سردرد میشوند. نمیتوان از همه ناراحتیهای روحی جلوگیری کرد، همانطور که از بروز همه بیماریهای جسمی نیز نمیتوان ایمن بود، اما میتوان بموقع آنها را درمان کرد. سلامت روان، دانش و هنری است که به افراد کمک میکند تا با ایجاد روشهایی صحیح از لحاظ روانی و عاطفی بتوانند با محیط خود سازگاری کرده و راه حلهای مطلوبتری را برای حل مشکلاتشان انتخاب کنند. در واقع سلامت روان چیزی بیش از نبود بیماری روحی است. با آموختن ویژگیهای سلامت روانی بهتر میتوانیم به روح و روان متعادل و زندگی شاد دست یابیم. فراموش نکنیم جای خالی سلامت با هیچ چیزی پر نخواهد شد.
منبع:http://ashtiani-psy.ir/post/1487
ما داغ دل را گذارد 