5ميليون سال ديگر، مردى روى زمين نيست

[misam5526]

جنيفر گريوز Jennifer Graves ، پژوهشگر استراليايى و در زمره اولين افرادى است كه پيش از فارغ التحصيلى فعاليت هاى عميق پژوهشى و علمى خود را در زمينه كروموزوم هاى جنسيتى آغاز كرده است. او مطالعات خود را روى كانگوروها و غيرفعال بودن كروموزوم هاى X در آنها آغاز كرد. با گسترش مطالعات روى ديگر پستانداران، گريوز به طور خاص به كروموزوم هاى X و Y در انسان پرداخت. بنابر مطالعات اخير وى، ژن مردان به تدريج در حال تحليل رفتن و نابودى است و از اين رو نسل مردان ممكن است طى چند ميليون سال آينده به طور كامل منقرض شود. به گفته او، كروموزم Y در مردان رو به زوال است و احتمال دارد ظرف ۵ ميليون سال آينده با نابودى كامل اين كروموزوم، هيچ مردى روى كره زمين باقى نماند. البته اين محقق استراليايى معتقد است، مردان شايد بتوانند مانند موش ها كه به رغم فقدان ژن هاى حياتى تشكيل دهنده كروموزوم Y، هنوز قادر به توليدمثل هستند، به بقاى خود ادامه دهند. در حال حاضر براى تولد يك نوزاد پسر به يك كروموزم Y نياز است، اما ممكن است در صورت از بين رفتن كروموزوم هاى Y، در آينده شاهد تولد گونه اى جديد از انسان ها باشيم. به همين خاطر اين سؤال مهم مطرح است كه پس از آن چه اتفاقى خواهد افتاد؟ بديهى است كه انسان ها نمى توانند مثل برخى حيوانات توليد مثل غيرجنسى نمايند زيرا چند ژن حياتى است كه بايد از مردان به وجود آيد. ناگفته نماند، تقريباً يك دهه از زمان اولين پيشگويى دانشمندان در رابطه با از دست رفتن كروموزوم Y در مردان مى گذرد. در واقع كروموزوم Y باعث مى شود كه مردان، مرد باشند. با اين حال تمام ژنتيك دانان معتقدند زوال كروموزوم Y در انسان متوقف شده است. جنيفر گريوزكه به خاطر تحقيقاتش درباره تكامل انسان و سير تحول كروموزوم هاى جنسيتى مشهور است، مى گويد اين روند متوقف نشده است. او در حال حاضر سرپرست تيم مطالعات تطبيقى ژنوم در دانشگاه ملى استراليا واقع در كانبرا است. علاوه بر اين، او مدير مركز تحقيقاتى استراليا در حوزه ژنوم كانگوروها نيز هست. در ادامه ترجمه بخشى از گفت و گوى او با جين گيشيير از دانشكده پزشكى و مؤسسه ژنتيك انسانى دانشگاه كاليفرنيا درباره پيشينه فعاليت هاى او مى خوانيد. شما در زمينه محو شدن كروموزوم هاى X مطالعات زيادى داشته ايد. در زمينه تغييرات DNA و نمونه بردارى از ژن هاى مربوط به كروموزوم X موجود در سلول هاى پستانداران نيز فعاليت هايى كرده ايد. وضعيت كيسه دارانى چون كانگورو چگونه است؟
كانگوروها واقعا پيچيده هستند، درست زمانى كه گمان مى كنيد چيزى درباره آنها مى دانيد، با آزمايش مجدد واقعيتى كه پيش از اين در آزمايشات به آن رسيده بوديد، نتيجه متفاوتى به دست مى آيد. در حال حاضر ما رشته هاى DNA كانگوروها را داريم، چيزى كه ۴۰ سال پيش به آن دسترسى نداشتيم و دانستن فعال بودن يا نبودن يك كروموزوم به همين دليل در آن زمان دشوار بود. اكنون تنها كافى است سراغ يك كروموزوم برويم و از او بپرسيم تو فعالى؟ فعالى؟ اكنون روياى دانستن، درون مايه كروموزوم ها ديگر پايان يافته است.
البته اين تمام ماجرا نيست و هنوز براى دانستن مطالب زيادى هست، نه؟
بله شايد بهتر بود كلمه پايان را استفاده نمى كردم. محوشدن كروموزوم ها در حال حاضر موضوع خاص مورد مطالعه من است. در زمانى كه به طور خاص روى كروموزوم X مطالعه مى كردم، دريافتم كه ميليون ها سال پيش تنها و تنها اين كروموزوم وجود داشته است. به بيان ديگر، كروموزوم Y كاملاً مانند كروموزوم X بوده است. اما تغيير در يك ژن به نام SOX3 باعث به وجود آمدن ژنى كه تعيين كننده جنسيت بود، شد. اين ژن عامل ايجاد پروتئينى بود كه اندام مردانه ايجاد مى كرد. به دنبال تولد اين ژن، ديگر ژن هاى ويژه مردان (به عنوان نمونه ژن هايى كه توليد اسپرم را كنترل مى كنند) به وجود آمدند. به اين ترتيب، با اين اتفاق، تركيب دوباره كروموزوم هاى X و Yبا گذشت زمان دشوار شد و از طرفى كروموزوم Y مستعد تغييرشد. اين آمادگى براى تغيير باعث شد بسيارى از ژن هاى موجود در اين كروموزوم با گذر زمان غيرفعال شوند يا از بين بروند. درواقع اينقدر كروموزوم Y كوچك شده و تنزل يافته كه از ۱۳۰۰ ژنى كه در ابتدا داشته تنها ۴۵ ژن فعال باقى مانده است!
بنابراين در اينجا اين سوال پيش مى آيد، ژنى كه اين همه كوچك شده، امكان ناپديد شدن آن وجود ندارد؟
همان طور كه گفتم، ما ابتدا روى مكانيسم هاى تعيين جنسيت در حيوانات از جمله كانگورو و برخى كيسه داران كار مى كرديم. در اين حيوانات نيز ژن هاى تعيين جنسيت قدمت و مكانيسمى مانند انسان دارند. به اين ترتيب ما در مطالعاتمان دريافتيم كه حداكثر قدمت تاريخى كروموزوم هاى Xو Y تنها ۱۶۶ ميليون سال است و اين درست زمانى است كه اجداد مشترك ما با پلاتيپوس ها مى زيسته اند. بنابراين طى ۱۶۶ ميليون سال، نزديك به ۱۳۰۰ ژن از بين رفته اند. پس من پيش بينى مى كنم كه تنها ۶ ميليون سال ديگر لازم است تا كروموزوم هاى Y به طور كامل ناپديد شوند.
اين موضوع واقعا به چه معنا است؟ آينده براى مردان چگونه خواهد بود؟

خوب شايد اوضاع به اين بدى هم كه تصور مى كنيم، نباشد. شايد نوع جديدى از ژن هاى تعيين جنسيت به وجود آيد كه مكانيسم جديدى را هم ايجاد كند. به اين ترتيب شايد در آينده شاهد تولد گونه اى جديد از انسان ها باشيم. البته جاى نگرانى وجود ندارد و با پيشرفت هايى كه در علم صورت مى گيرد شايد بتوان اين روند از بين رفتن ژن ها را متوقف يا حداقل كند كرد.


منبع: هموطن سلام