سوخوی24 فنسر از اين نوشتار بر پايه نظرات شخصي اينجانب مي باشد و ممكن است ناقص بوده يا با عقايد ديگر خوانندگان محترم، همخواني نداشته باشد.
پيشآپيش از همگي دوستان خوب دعوت مي كنم در تكميل چنين نوشتارها و تحليل هايي پست هاي خود را ارسال نمايند. با
جنگندهء F-4D نیروی هوایی شاهنشاهی ایران (راست) و Su-24K نیروی هوایی حکومت اسلامی ایران (چپ)
جت هاي جنگنده بمب افکن F-4D در سال 1347 خورشیدی به خدمت نیروی هوایی ایران درآمدند و در زمان خود، هواپیمایی به روز و پیشرفته به شمار میآمدند؛ اما بمب افکن های Su-24MK در سال 1371 و به هنگامی در اختیار نیروی هوایی ایران قرار گرفتند که از رده خارج محسوب می شدند و نیاز به به روز رسانی اساسی در کلیهء سیستمهای آویونیک خود داشتند Su-24 Fencer از اوائل دههء 1960، فقدان يك بمبافكن تاكتيكي، در سازمان رزم نيروي هوايي اتحاد شوروي احساس ميشد. پس از حملهء موفقيتآميز نيروي هوايي اسرائيل در ژوئن 1967، كه منجر به نابودي كامل توان نيروي هوايي اعراب شد و به كارگيري تاكتيك پرواز در ارتفاع پست، كه منجر به غافلگيري كامل سيستمهاي راداري پدافند اعراب گرديد، نياز به يك بمبافكن تاكتيكي كه قادر باشد در ارتفاع پست پرواز كرده و به دور از پدافندهاي زميني و هواپيماهاي شكاري غرب، عمليات ضربتي خود را به انجام برساند، در نيروي هوايي شوروي و همپيمانان آن احساس گرديد. نيروي هوايي مصر كه تا سال 1973، از تجهيزات نظامي روسي بهره ميبرد، در جريان درگيريها با اسرائيل، هيچگاه به موفقيتي دست نيافت. هواپيماهاي ضربتي روسي نظير سوخوي7، 20 و 22 در برابر فانتومهاي اسرائيلي، همواره از پيش بازنده محسوب ميشدند. جنگندههاي ضربتي سوخو، نه از نظر آويونيك و نه از نظر تواناييهاي رزم هوايي، به پاي فانتومهاي اسرائيلي نميرسيدند.
در اوائل دههء 1960، برنامهء ساخت سوخوي24 جهت جايگزيني هواپيماهاي قديمي Ilyushin Il-28 و Yakovlev Yak-28 در اتحاد شوروي آغاز گرديد. مشخصات مورد نياز كه بايد در ساخت هواپيماي جديد لحاظ ميشد، به سال 1964 اعلام گرديد: هواپيمايي ضربتي، با قابليت انجام عمليات در هرگونه شرائط آب و هوايي، با قدرت دستيابي به سرعتهاي مافوقصوت در ارتفاعات پست و داراي استاندارهايي بالايي در ناوبري و انجام حملات بسيار دقيق عليه اهداف زميني.
جهت دستيابي به حداقل مسافت جهت برخاست از روي باند، شركت سوخو، همانند رقيب خود، شركت ميگ، كه در طراحي هواپيماي ميگ23 از بالهاي متغير استفاده كرده بود، و همچنين در راستاي طرح هواپيماي ضربتي سوخوي17، در طراحي هواپيماي جديد خود نيز از بالهاي متغير استفاده نمود. هواپيماي جديد شركت سوخوي، اولين پروازش را به سال 1970 به انجام رسانيد و شايستگي خود را جهت توليد انبوه به اثبات رساند. تا سال 1981، تحليلگران غربي، هواپيماي ضربتي جديد شوروي را سوخوی19 یا Su-19 ميناميدند.
با توليد انبوه هواپيماي جديد ضربتي شركت سوخو با كد Fencer-A كه پرواز اوليهاش را به تاريخ دسامبر 1971 به انجام رسانده بود، اين هواپيما، به سال 1974 رسمن وارد خدمت در نيروي هوايي اتحاد شوروي گرديد. تا پنج سال پس از ساخت سوخوي24، مقامات ناتو، هنوز تصوير روشني از اين جنگنده در اختيار نداشتند، تا اينكه اين هواپيما، به خدمت نيروي هوايي آلمانشرقي درآمد. در آن زمان بود كه نام سوخوي24، همانند ميگ25، در غرب، وحشت ايجاد ميكرد. بر خلاف تحليلگران نظامي غرب كه به سوخوي24 نام Fencer اطلاق كرده بودند، خدمهء روسي سوخوي24 به دليل ظرفيت و توانايي بالاي اين هواپيما در بارگذاري و تطبيق انواع مهمات، به اين جنگنده نام Chemodan (چمدان يا чемодан) داده بودند.
اف111 ، سوخوی24 و پاناویا تورنادوبمبافکن سوخوی24 اغلب با بمبافکن آمریکایی F-111 قیاس میشود، اما با وجود تشابه ابعاد آن با اف-111، سوخوی-24 به هیج وجه با جنگندهء اف-111 در زمینههای برد پروازی و میزان قابلیت بارگذاری مهمات برابري نمیکند و از اف-111 ضعیفتر است. قابلیتهای سوخوی24 بیشتر به جنگندهء ضربتی Panavia Tornado شباهت دارند، هرچند که ابعاد تورنادو نیز از سوخوی24 کوچکتر است، اولی بازهم به دلیل موتورهای کم کشش و بسیار پرمصرف نصب شده در سوخوی24، از تورنادو نیز در وجه برد و قابلیتهای پروازی عقب میماند!
سوخوي24، در انواع گوناگوني عرضه شده است كه هركدام در ناتو، به اسامي خاص معروف هستند. طراحي بهترين و كاملترين مدل سوخوي24 كه Fencer-D يا Su-24M ناميده ميشود، از سال 1978 آغاز شد و به سال 1983، اين مدل رسمن وارد خدمت در نيروي هوايي شوروي گرديد.
دو مدل ويژهء سوخوي-24 كه از روي مدل M اقتباس شدهاند، عبارتند از :
Su-24MR Fencer-Eهواپيمايي است مخصوص عمليات شناسايي با تجهيزات پيشرفتهء عكاسي، فيلمبرداري و شنود كه توان دقيق آن تاكنون پوشيده مانده است.
Su-24MP Fencer-Fجمع آوري كنندهء ELINT يا ELectronic Signals INTelligence (جنگندهاي ويژهء شنود و جمعآوري سيگنالهاي الكترونيكي) جهت شناسايي رادارها و سيستمهاي دفاع هوايي دشمن.
Su-24MKMK، گونهء صادراتي جنگندهء Su-24M بر اساس كاهش قابليتهاي Su-24M.
اولين كاربرد نظامي سوخوي24 به سال 1984 و در جنگ افغانستان به وقوع پيوست. به دنبال آن، سوخوهاي24 روسي در جريان بحران چچن در دههء 1990، به كار گرفته شدند. اما دقت بمباران اين بمبافكن، در جريان جنگ با شورشيان چچن، بسيار مورد انتقاد قرار گرفت، زيرا در طراحي سوخوي24، اصل بر دقت هدفگيري بوده است كه متاسفانه در چچن، بمبارانهاي گستردهء انجام شده توسط سوخوي24، اغلب منجر به تلفات و خسارات زياد به غيرنظاميان گشته است.
تاكنون تعداد 1200 فروند از گونههاي مختلف سوخوي24 براي اتحاد شوروي ساخته شده است. امروزه تعداد قابل توجهي از اين هواپيماها، در خدمت كشورهاي آذربايجان، بلاروس، قزاقستان، روسيه، ازبكستان و اوكراين قرار دارند. تقريبن تعداد 577 فروند سوخوي24 عملياتي در اختيار روسيه قرار دارد كه تعداد 447 فروند به نيروي هوايي روسيه و 130 فروند ديگر نيز به نيروي دريايي روسيه تعلق دارد. حدود 300 فروند سوخوي24 هنوز در سازمان رزم نيروي هوايي روسيه فعال هستند كه طبق برنامهريزي انجام شده، قرار است به زودي با بمبافكنهاي سوخوي34 جايگزين گردند؛ ضمن اينكه جهت جايگزيني سوخو24 هاي نيروي دريايي روسيه، نمونهء درياپايهء سوخوي34 يعني Su-32FN طراحي و در نظر گرفته شده است.
اگرچه سوخوي24 در زمان خود، به دليل ناآشنا بودن، جنگندهاي ترسناك براي جهان غرب تصور ميشد، اما امروزه، به دليل نقائص و ضعفهاي گوناگون، در حال جايگزيني با جنگندهء ضربتي پيشرفتهء Su-34 Fullback ميباشد. براي مثال سوخوي24 به دليل بهرهگيري از موتورهاي پرمصرف، دودزا و بسيار پر سر و صداي توربوجت، برد پروازي اندكي دارد كه اين امر، براي يك بمبافكن تاكتيكي كه جهت رقابت با اف111 آمريكايي ساخته شده است، بسيار نامطلوب محسوب ميشود. سوخوي24، از نظر آئروديناميكي، بسيار به جنگندهء MiG-23 Flogger شباهت دارد، اگرچه سوخوي24 اساسن بزرگتر است. بالهاي متغير سوخوي24، بر شانههاي اين بمبافكن سوار شدهاند و در حالت كاملن جمع شده، زاويهء 69 درجه دارند.
در سوخوي24 چهار حالت براي تحرك بالها تعبيه شده است:16 درجه: براي برخاست و فرود
35 و 45 درجه براي پرواز كروز در ارتفاعات گوناگون
69 درجه: براي كسب حداقل ضريب aspect ratio و حداقل ناحيهء بال و حداكثر سرعت در ارتفاعات بالا.بر خلاف جنگندههايي چون اف-4 فانتوم و اف-105 تاندرچيف که از بال ثابت بهره میبرند، بالهاي متغير سوخوي24، نيروي بسيار مناسبي جهت برخاست در مسافت كوتاه را فراهم ميآورند، ضمن اينكه امكان فرود را در سرعت 230 كيلومتر بر ساعت فراهم ميآورند كه سرعتي به مراتب كمتر از جنگندهء ضربتي قديمي سوخوي17 ميباشد؛ و اين در حالي است كه وزن خالي يا بارگذاري شدهء سوخوي24 از سوخوي17 و اف4 فانتوم بسيار بيشتر ميباشد. در حالتي كه بالهاي سوخوي24 كاملن باز هستند، پروازي استوار و به دور از اغتشاشات و تندبادهاي هوايي امكانپذير ميشود، اما پرواز در اين حالت اندكي دشوار ميشود و سوخوي24 برخي از شرائط پروازي را تاب نميآورد.
برخي از اطلاعات نادرست غرب در مورد سوخوي24، بر پايهء تصور موتورهاي توربوفن نصب شده در اين هواپيماي بمبافكن بود كه در اين صورت، سوخوي24 قادر ميشد به دليل مصرف بهينهء سوخت در موتورهاي توربوفن، همانند بمبافكن اف-111، در فواصل دورتري به عمليات بپردازد. اما در حقيقت سوخوي24 به دو موتور توربوجت مجهز به پسسوز Saturn/Lyulka AL-21F-3 مجهز شده بود كه هركدام كششي در حالت استفاده از پسسوز، كششي برابر 24700 پوند فيت ايجاد ميكردند. موتورهاي توربوجت سوخوي24، بسيار پرمصرف بودند و به همين دليل، برد پروازي سوخوي24 به شدت كاهش يافته بود، ضمن اينكه از نظر تعمير و نگهداري، بسيار پرهزينه و پردردسر بودند. استفاده از موتورهاي توربوجت براي بمبافكني تاكتيكي، معقول نيست و اين امر، نشاندهندهء ضعف مفرط روسها در دههء 1960، جهت ساخت موتورهاي توربوفن ميباشد.
كاهش حداكثر سرعتبرخلاف جنگندهء ضربتي سوخوي17 كه هواي مورد نياز موتور را از محفظهء نوك دماغه تامين ميكرد، دو جايگاه مكش هوا، در دو طرف بدنهء سوخوي24 تعبيه شدهاند. در مدل اوليهء سوخوي24 يعني Fencer-A، دو ورودي هوا داراي درب متغير بودند كه به اين بمبافكن، امكان دستيابي به سرعت 2320 كيلومتر بر ساعت (1440 مايل بر ساعت يا 2.18 ماخ) را در ارتفاع 17500 متري (57400 فوت) ميداد. اما از آنجا كه سوخوي24 عمدتن جهت انجام ماموريتهاي ضربتي در ارتفاع پست ساخته شده بود، مكانيزم فعال كنندهء وروديهاي متغير، به منظور كاهش وزن و آسان شدن تعمير و نگهداري، حذف شدند. اما بر خلاف تصور كارشناسان شركت سوخو، حذف اين وروديهاي متغير، نه تنها تاثيري بر قابليت پرواز ارتفاع پست برجاي نگذاشت بلكه باعث شد حداكثر سرعت و ارتفاع قابل دستيابي، به مقادير نازل 1.1 ماخ و 11000 متر (36100 فوت) كاهش يابند!
انتهاي بدنه در مدل اوليهء Fencer-A داراي شكل جعبهمانند بود كه به هنگام توليد انبوه، متحمل تغييراتي در محل خروجي موتورها گرديد تا به شكل مدور تبديل شود و بدين ترتيب ميزان پسا كاهش يابد. سوخوي24 تجديدنظر شده، داراي سه آنتن صيقلي شدهء آئروديناميكي در محل دماغه بود كه در كنار يكديگر نصب شده بودند. همچنين محل چتر ترمز نيز تغيير كرده بود. به جز اينها، ورودي هواي موتورها نيز متحمل دگرگوني شده بود. اين هواپيماي تجديدنظر شده، توسط ناتو به نام Fencer-B نامگذاري شد، هرچند كه اين تغييرات جزئي، شايستگي اطلاق يك طراحي جديد را نداشتند.
همانند بمبافكن F-111، سوخوي24 داراي دو خدمه است كه در كنار يكديگر مينشينند: يك نفر خلبان در سمت چپ و يك نفر افسر سيستمها در سمت راست. شاید کارشناسان طراح سوخوی24 بر این عقیده بودهاند که دو جفت چشم، توانایی بهتری در پرواز ارتفاع پست پدید میآورد. کابین سوخوی۲۴، همانند جنگنده های قدیمی دههء ۱۹۶۰، مملو از ادوات آنالوگ است، ضمن اینکه سیستم کنترل گاز بر روی دسته خلبان یا HOTAS در هیج یک از گونه های سوخوی۲۴ پیش بینی نشده است.
سیستمهای آويونيك سوخوهاي24 در اختيار شوروي، در زمان خود، پيچيدهترين به شمار ميرفتند. در سوخوي24، براي اولين بار در تاريخ ساخت هواپیاهای نظامی ساخت اتحاد شوروي، سيستمهاي ناوبري و تهاجمي، يكپارچهسازي و كامپيوتري شده بودند. در مدلهاي اوليه، سيستمهاي تهاجمي و رادارهاي اخطارگر جهت عدم برخورد به عوارض طبيعي زمين، به موازات سيستمهاي ناوبري، به صورت جداگانه حمل ميشدند.
تنها سلاح ثابت در سوخوي24، يك دستگاه مسلسل 6 لولهء 23 م م به نام GSh-6-23 و با 500 تير فشنگ است كه در محلي زير بدنه نصب شده است. بر خلاف جنگندهء ضربتي MiG-27 Flogger-J ، كه مسلسل به صورت غيرمخفي تعبيه گشته است، مسلسل سوخوي24، به هنگام عدم استفاده، با پوششي مخصوص، مخفي ميشود.
در سوخوي24، تعداد 8 مقر سخت جهت نصب مهمات تعبيه شده است: دو مقر در زير مجاري مكش هوا زير بدنه، دو مقر چرخان در قسمت بيروني بالها، و چهار مقر در زير بدنهء اصلي. در اين 8 مقر، حداكثر ميتوان 8000 كيلوگرم (17600 پوند) مهمات بارگذاري نمود. در اين 8 مقر ميتوان به جز مهمات معمول مورد استفاده در عملياتهاي ضربتي، از تسليحات هستهاي و دو يا چهار موشك هوا به هواي كوتاهبرد R-60 Aphid نيز نصب نمود.
Fencer-Cمدلهاي اوليهء سوخوي24 یعنی هواپیماهای Fencer-A/B از نظر تجهيزات ضدالكترونيك، كمبود و ضعفهاي شديد داشتند و تنها داراي گيرندهء اخطار راداري به نام Sirena بودند و از سيستمهاي اخلالگر رادار بهرهاي نداشتند. بر خلاف تصوري كه از روسها در زمينهء ضعف شديد دانش الكترونيك مورد انتظار است، آخرين سري توليدي سوخوهاي24، به گيرندهء اخطار راداري بسيار گسترده و كامل، اخطارگر پيشرفتهء پرتاب موشكهاي سام، مجموعهء فعال ضدالكترونيك (ECM) با آنتنهايي سه ضلعي در طرفين وروديهاي هوا و نوك سكان عمودي، مجهز شده بودند. هواپيماي جديد در ناتو، Fencer-C ناميده ميشد، اگرچه بازهم يك طراحي جديد و مستقل به شمار نميرفت.
مدلC شبیه مدل B بود و فقط به کمک محفظههای مثلثیشکل گیرندهء هشدار راداری (RWR) آن در پهلوهای نوک سکان عمودی و روی دیوارهء خارجی ورودی هوا در جلوی محل اتصال ریشهء لبه حملهء بار به آن (همچون مدل D) قابل تشخیص است.
Fencer-C نخستین بار در سال 1981 دیده شده و نسبت به مدل B تغییرات عمدهای در سیستمهای الکترونیک پروازی آن داده شده بود. تمامی انواع سوخوي24 به جز تعداد انگشتشماری از نوع A به یک ورودی کوچک هوا در جلوی ریشهء سکان عمودی خود مجهز میباشند. از آنجایی که به راحتی میتوان یک دستهء هدایت در جلوی صندلی افسر سیستمهای جنگافزار نصب نمود، هیچ نوع ويژهء آموزشی سوخوي24 با کنترلهای دوگانه توسعه نیافته است. اعتقاد بر این است که نیروی هوایی روسیه به منظور انهدام سیستمهای دفاع هوایی و راداری دشمن، از تیمهای یابنده / کشنده (hunter-killer) متشکل از هواپیماهای Fencer-C و MiG-25BM Foxbat-F بهرهبرداری میکند.
در برخي از مدلهاي Fencer-C و تمامي هواپيماهاي مدل بعدي سوخوي24 يعني Fencer-D، قسمت جايگاه نصب مهمات در زير محل ثابت بال بزرگتر شده و در آنجا به صورت ثابت، پخش كنندهء Chaff/Flare تعبيه گشته بود. در مدلهاي پيشين سوخوی24، اين پخش كنندهها در دو سمت كناري سكان افقي قرار داشتند.
Su-24M / Fencer-Dنوع M گونهای ارتقاء یافته از سوخوی24 میباشد که طراحی آن در اواسط دههء 1970 آغاز شده و در حوالی سال 1983 وارد خدمت گشته است.
* این مدل دارای بدنهای طویلتر به اندازهء 0.73 متر (30 اینچ) در قسمت جلوی کابین، دارای یک غلاف سوختگیری هوایی قابل جمع شدن و آنتن راداری کوتاهتر و تغییر شکل یافته، ویژهء نوع جدیدی از رادار ضربتی به نام Orion-A میباشد. این رادار به وسیلهء تنها آنتن خارج شده از پوزهء هواپیما قابل شناسایی میشود در حالی که در مدلهای پیشین از آنتنهای سهگانهء مثلثیشکل استفاده شده است.
* رادار جدید با سامانهء شناسایی عوارض و برجستگیهای طبیعی زمین جفت میشود که کل این مجموعه نیز با سیستم پرواز خودکار SAU-6M1 جفت شده است که همانند F-15E به خدمهء سوخوی24 امکان پرواز خودکار (دست آزاد) را در ارتفاع پست میسر میسازد.
* به Su-24M سامانهء ناوبری دقیق و پیشرفتهء اینرسیایی PNS-24M و یک کامپیوتر دیجیتال افزوده شده است.
* سیستم هدایت و نشانهگذاری تلویزیونی Kaira 24 که همتای سیستم آمریکایی Pave Tack ارزیابی میشود در محل برآمدگی زیر بدنه نصب شده است تا وظیفهء هدایت دقیق تسلیحات هدایتپذیر نظیر بمبهای هدایت لیزری و هدایت تلویزیونی را به انجام برساند. از جملهء تسلیحات هدایتپذیر پیشرفته، میتوان به موشک Kh-14 (نامگذاری غربی= AS-12 Kegler) و Kh-59 (نامگذاری غربی = AS-13 Kingbolt) اشاره کرد.
* سامانههای جدید نصب شده در Su-24M باعث شدهاند تا از میزان سوخت ذخیره شدهء داخلی هواپیما، به میزان 58 لیتر (22.4 گالن آمریکایی) کاسته شود.
Su-24MK / Fencer-DMK، گونهء صادراتي جنگندهء Su-24M ميباشد كه حرف K در زبان روسي از كلمهء kommercheskiy به معني تجاري اقتباس شده است. نوع MK، تاكنون به كشورهاي مختلفي صادر شده است: الجزاير (15 فروند)، ليبي (15 فروند)، سوريه (12 فروند) و بين 32 تا 33 فروند نيز به ايران و عراق فروخته شده است كه برخي منابع، ارقام متفاوتي را در اين باره ذكر كردهاند. روسها ادعا دارند تعداد 12 فروند Fencer-D به ايران و 24 فروند به عراق فروخته شده است كه همگي اين هواپيماها به صورت عملياتي در اختيار نيروي هوايي اسلامي ايران قرار دارند. ايران ادعا دارد كه تعداد 14 فروند را مستقيمن از روسيه خريداري كرده و تعداد 16 تا 18 فروند ديگر را نيز از دستهء هواپيماهاي پناهندهء عراقي در جريان جنگ سال 1991 خليج فارس، به خدمت گرفته است. امروزه تعداد فنسرهای نیروی هوایی ایران 32 فروند تخمین زده میشود که همگی نیز عملیاتی میباشند و همچنين گمان ميرود تعداد 4 فروند سوخوي24 نيروي هوايي ايران، از سال 1371 تا 1386، در جريان حوادث گوناگوني از دسته رفتهاند.
هرچند مدل MK جهت صادرات به كشورهاي ضعيف جهان سوم طراحي گشته بود اما امروزه تعداد قابل توجهی از این مدل در خدمت کشورهای مشترکالمنافع شوروی سابق قرار دارد. این هواپیما، اساسن مانند مدل M است، با این تفاوت که اندکی از قدرت سیستمهای آویونیک آن کاسته شده است. بسیاری از مدلهای MK فاقد لولهء سوختگیری هوایی میباشند.
Su-24MR / Fencer-Eگونهء اختصاصی ویژهء عملیات شناسایی که اولین پروازش را به تاریخ سپتامبر 1980 به انجام رساند و از سال 1985 رسمن وارد خدمت در نیروی هوایی اتحاد شوروی گردید. در این مدل، اغلب سامانههای ناوبری مدل M حفظ شدهاند که از جملهء آنها میتوان به رادار پرواز در ارتفاع پست (Terrain-Following-Radar) اشاره کرد. در Fencer-E سیستم نشانهگذاری و هدفگیری لیزری / تلویزیونی، رادار تهاجمی Orion-A و مسلسل حذف شدهاند. به جای مسلسل، دو دوربین عکاسی با قابلیت عکاسی پانوراما (افق باز) نصب شده است.
دیگر تجهیزات اختصاصی این مدل عبارتند از :دوربین تلویزیونی Aist-M
رادار اخطار دهندهء پهلونگر RDS BO
سامانهء شناسایی اهداف زمینی به وسیلهء اشعهء مادون قرمز Zima
سایر سیستمهای این هواپیما، به صورت خارجی (پاد) در زیر بدنهء هواپیما نصب میشوند.
Su-24MP / Fencer-Fمدلی اختصاصی جهت جمع آوری و شنود سيگنالهاي الكترونيكي دشمن (ELINT) که جایگزین هواپیماهای قدیمی Yak-28PP Brewer-E گردید و اولین پرواز این مدل به تاریخ دسامبر 1979 به انجام رسید. مدل MP مجهز به آنتنهای اضافی جهت شنود و دریافت اطلاعات مربوط به دشمن میباشد. در این مدل، قسمت صیقلی نصب شده در زیر هواپیما جهت نشانهگذاری و هدایت لیزری / تلویزیونی حذف گردیده اما مسلسل و توانایی نصب 4 موشک هوا به هوای کوتاهبرد Vympel R-60 حفظ شده است. از این مدل، تنها تعداد اندکی که بین 12 تا 20 فروند تخمین زده میشود تولید گشته است و گفته میشود تعدادی نیز در خدمت نیروی هوایی ایران قرار دارند.
امروزه ادامهء حیات و در خدمت ماندن بمبافکنهای Su-24M/MK در گرو انجام برنامههای بهروزآوری نظیر نصب سیستم GPS (مکانیاب جهانی)، ارتقاء کابین با نصب نمایشگرهای چند منظوره (MFD)، نصب نمایشگر سربالا (HUD)، نصب سامانهء دیجیتال تهیه کنندهء نقشه از سطح زمین، نصب سایت نشانهروی درون کلاه خلبان (HMS)، امکانپذیری سازی نصب آخرین نمونههای تسلیخات هدایتشونده نظیر موشک هوا به هوای Vympel R-73 و . . . میباشد.
تاکنون 400 فروند از بمب افکنهای Su-24M نیروی هوایی روسیه، در قسمت ناوبری و سیستمهای تسلیحات، ارتقاء یافتهاند تا قادر باشند گونههای جدید موشک Kh-29 و همچنین برخی موشکهای دیگر را حمل و پرتاب نمایند. این ارتقاء شامل نصب یک کامپیوتر بسیار پیشرفتهء جدید به نام SV-24، نصب صفحات نمایشگر رنگی کریستال مایع، نصب نمایشگر سربالای ILS-31، استخراج کنندهء نقشهء دیجیتال متحرک از سطح زمین و همچنین سامانهء مکان یاب جهانی (GPS) میباشد.
هنوز روشن نیست که آیا هواپیماهای Su-24MR و Su-24MP نیروی هوایی روسیه، مشمول بهینهسازی کابین و نصب تجهیزات جدید ناوبری خواهند شد یا خیر؛ هرچند که ممکن است با تامین اعتبار مالی، این امر محقق شود. بمبافکنهای ارتقاء یافته سوخو24 نام جدید Su-24M2 را به خود گرفتهاند.
جنگافزارهاي Su-24M/MK* تا چهار موشک هوا به زمین هدایت رادیویی Kh-23M (نام ناتو = AS-7 Kerry) با برد 5 کیلومتر
* موشکهای هوا به زمین ضدرادار غیرفعال Kh-28 (نام ناتو = AS-9 Kyle) و Kh-58 با برد 90 کیلومتر به تعداد حداکثر 2 فروند
* تا دو موشک کوتاه برد گرمایاب هوا به هوای Vympel R-60 (نام ناتو = AA-8 Aphid) با برد 3 کیلومتر
* تا چهار موشک هدایت لیزری Kh-25L (نام ناتو = AS-10 Karen) با برد 20 کیلومتر
* تا سه موشک هدایت تلویزیونی / لیزری Kh-29LT (نام ناتو = AS-14 Kedge) با برد 10 کیلومتر
* تا دو موشک هوا به زمین ضدرادار غیرفعال Kh-31P (نام ناتو = AS-17 Krypton) با برد 110 کیلومتر
* تا دو موشک هوا به زمین ضدرادار Kh-58 (نام ناتو = AS-11 Kilter) با بردی بین 70 تا 120 کیلومتر بسته به ارتفاع پرتاب
* تا دو موشک هوا به زمین هدایت تلویزیونی Kh-59 (نام ناتو = AS-13 Kingbolt) با برد 115 کیلومتر (مشابه موشک آمریکایی AGM-130)
* تا دو بمب هدایت لیزری بسیار دقیق KAB-500KR
* تا دو بمب هدایت لیزری KAB-1500L
* در هر سوخوی24 تا شش مقر ویژهء حمل پرتاب راکت همانند سري UB32 را میتوان نصب نمود.
* وزن بمب های متعارف قابل حمل در سوخوی24، بین 7.5 تا 8 تن میباشد.
* در هر سوخوی24 میتوان حداکثر تا سه قبضه مسلسل شش لول 23 م م از نوع Gsh-6-23 را نصب نمود که قدرت نواختی برابر 9000 تیر فشنگ بر دقیقه را دارا هستند و هرکدام نیز حامل 500 تیر میباشند.
هدفیابی و هدفگیری در Su-24Mدر سوخوی24، سامانهء ناوبری و کمکی PNS-24 تعبیه شده است. PNS-24 به تجهیزات سامانهء ناوبری رادیویی اتصال دارد که امکان اجرای این وظایف را میبخشد: اخطار برخورد به عوارض زمین، کشف اهداف و انهدام آنها به روش بمباران Toss یا Level، نشانهگذاری اهداف کشف شده جهت شلیک موشک، کشف رادارها و پرتابگرهای موشکهای سام متعلق به این رادارها و امکان هدایت کاملن خودکار یا نیمهخودکار به هنگام تقرب جهت فرود در ارتفاع حدود 40 تا 50 متری. در جنگندهء Su-24M، سامانهء بهبود یافتهء ناوبری و کمک PNS-M نصب شده است که شامل یک سامانهء نشانهروی لیزری / تلویزیونی جهت شلیک موشکهای هوا به زمین هدایت لیزری / تلویزیونی میباشد.
ادامه دارد.
