فرق روانشناسی و روانپزشکی

[mahshid-banoo]

  روان‌شناسی با همه جنبه‌های زندگی انسان در ارتباط است و هر اندازه که جامعه پیچیده‌تر می‌شود، روان‌شناسی نیز نقش مهم‌تری در حل مشکل‌ها برعهده می‌گیرد؛‌ تا جایی که امروزه با تخصص‌های متنوع و متعددی در روان‌شناسی روبه‌رو هستیم: روان‌شناسی مهندسی، روان‌شناسی محیطی، روان‌شناسی قانونی و روان‌شناسی کامپیوتر...

البته در ایران بسیاری از حوزه‌های روان‌شناسی چندان شناخته‌شده نیستند و حتی تخصص‌های معروفی مانند روان‌شناسی بالینی یا تربیتی هم جایگاه واقعی خود را ندارند. علتش این است که بسیاری از موسسات از نقش متخصصان روان‌شناسی در پیشبرد امور اطلاع‌ زیادی ندارند. در این نوشته قصد داریم به علم روان‌شناسی و شاخه‌های مختلف آن و مقایسه روان‌شناسی و روان‌پزشکی بپردازیم.

در تمدن‌های اولیه در مصر و خاورمیانه تصور می‌شد که علت بیماری‌های روانی، نیروهای جادویی است و به همین علت جادوگران به درمان این افراد بیمار می‌پرداختند. آنها از مناسک جادویی برای کنترل این نیروها استفاده می‌کردند.

در تمدن یونان و روم، توصیف مشکلات روانی با فلسفه در آمیخته بود. بقراط، افلاطون و ارسطو نگاهی فلسفی به این موضوع داشتند و به‌هم‌خوردگی اخلاط چهارگانه را عامل آن می‌دانستند. در آن زمان مسوولیتی در قبال بیماران روانی وجود نداشت و در اغلب موارد این بیماران را در خانه محبوس می‌کردند یا آنها را به زنجیر می‌کشیدند.
. ● تاریخچه روان‌پزشکی در ایران
 
در حالی که در اروپای قرون وسطی بیماران روانی را مامن شیاطین می‌دانستند و آنها را شکنجه می‌کردند تا ارواح را از بدنشان خارج کنند، در ایران بخشی از دارالشفاها به این بیماران اختصاص یافته بود. با ظهور ستارگانی در آسمان پزشکی دوران اسلامی در ایران مانند زکریای رازی، ابوعلی‌سینا و سیداسماعیل جرجانی، طب ایران به اوج ترقی رسید و پرچم‌دار جهان پزشکی شد. این بزرگان بیماری‌های روانی را ناشی از اختلال مزاج‌ها و اثر آنها بر مغز می‌دانستند. ابوعلی سینا از معروف‌ترین دانشمندان مسلمان، در کتاب قانون توضیحات زیادی درباره بیماری‌های روانی دارد و مبتلایان را بیمار می‌خواند.

● روان‌شناس یا روان‌پزشک؟

مساله این است!

سوال اساسی که برای بسیاری افراد پیش می‌آید، این است که روان‌شناسی و روان‌پزشکی چه تفاوتی با یکدیگر دارند. این تفاوت باید شناخته شود چون عدم شناخت آن، بعضی‌ها را به بیراهه می‌کشاند. حتی بسیاری از افراد تحصیل‌کرده هم به طور دقیق از این اختلاف آگاه نیستند و در بسیاری از برنامه‌های رادیو و تلویزیون هم این ۲ به اشتباه به جای همدیگر به کار می‌روند.

واقعیت این است که روان‌شناسی یک شاخه علمی از علوم انسانی است که هدفش مطالعه رفتار انسان است. به عبارت بهتر، روان‌شناسی مطالعه رفتار و فرآیندهای ذهنی است. عمر این رشته نسبتا کوتاه است (کمی بیش از یک قرن) اما رشد بسیار چشم‌گیری داشته است؛ به حدی که بیش از ۲۰ رشته تخصصی را شامل می‌شود. بعضی از رشته‌های آن شامل روان‌شناسی کودک، روان‌شناسی مدیریت، روان‌شناسی بالینی، روان‌شناسی کودکان استثنایی، روان‌شناسی ورزش، روان‌شناسی تربیتی، روان‌شناسی صنعتی، روان‌شناسی سالمندی و... است که البته بسیاری از این رشته‌ها در کشور ما چندان شناخته‌شده نیستند. اما بعضی از آنها مانند روان‌شناسی بالینی را بیشتر مردم می‌شناسند.

روان‌‌شناسی بالینی را امروزه علم بهزیستی می‌خوانند. چون در این حوزه به انسان آموزش می‌دهند که چگونه فرض‌های غلط را در ذهن خود تصحیح کند و زندگی خوب و راحتی داشته باشد. در اصل در این روش علت بیماری روانی ریشه‌یابی می‌شود و با روش‌های مختلف مانند رفتاردرمانی بیمار را معالجه می‌کنند. علاوه بر این روان‌شناس، گاهی کار مشاوره هم انجام می‌دهد.

بررسی رشته‌های گوناگون در حوزه روان‌شناسی مشخص می‌کند که روان‌شناسی فقط مطالعه رفتارهای غیرعادی یا مرضی نیست. نقش روان‌شناس معمولا درمان بیماری‌هایی است که بیمار از آن رنج می‌برد و خودش از آن آگاه است و به دنبال درمان آن می‌گردد؛ مانند وسواس، افسردگی و اضطراب. کلمه روان‌شناسی نباید جنون را به ذهن بیاورد. حتی بیماری‌هایی که در روان‌شناسی بالینی قابل درمان هستند، شامل بیماری‌های شدید روانی مانند روان‌پریشی یا سایکوز یا جنون نمی‌شوند و روان‌شناسی نقش چندانی در درمان این اختلالات ایفا نمی‌کند. برای درمان چنین بیماری‌هایی می‌توان از رویکردهای متفاوتی استفاده کرد مانند روانکاوی، شناخت درمانی و رفتاردرمانی.

در بیماری‌های شدید روانی (مانند سایکوز) بیمار معمولا بیماری خود را قبول ندارد و نسبت به درمان مقاومت نشان می‌دهد. بیماری‌هایی مانند اسکیزوفرنی، مانیا (شیدایی) و سایکوز از جمله بیماری‌های شدید روانی و همراه با توهم و رفتارهای غیرعادی هستند. چنین بیمارانی به طور اختصاصی توسط روان‌پزشک درمان می‌شوند؛ نه روان‌شناس. روان‌پزشک فردی است که در رشته پزشکی تحصیل کرده و بعد از اتمام دوره پزشکی عمومی، دوره تخصصی خود را در رشته روان‌پزشکی یا اعصاب و روان گذرانده است. چنین پزشکی برای درمان بسیاری از بیماری‌ها ملزم به تجویز دارو است. البته احتمال دارد که بسته به نوع بیماری، از رفتار درمانی، روان‌درمانی یا الکتروشوک هم استفاده کند.

در بعضی موارد، برای درمان بعضی بیماران مانند بیماران افسرده یا وسواسی، نیاز است که روان‌شناس بالینی در کنار روان‌پزشک با هم به درمان بیماری بپردازند. نکته مهم این است که روان‌شناسان اصلا مجاز به تجویز دارو نیستند.

● روانکاوی یعنی چه؟

روانکاوی یکی از رویکردهای علم روان‌شناسی است که توسط «فروید» پایه‌گذاری شد. شناخت او از ذهن بر پایه روش‌های تفسیری و درون‌گرایی است. تئوری‌های او بسیار مشهور شدند و دلیل آن احتمالا درگیر بودن تئوری‌های او با موضوعاتی مانند جنسیت و سرکوب است. در آن زمان، این مسایل از موضوعات ممنوعه به حساب می‌آمدند. امروزه تئوری‌های فروید در تبدیل علم روان‌شناسی به یک موضوع بالینی بسیار تاثیرگذار بودند.

روانکاو، در واقع، یک روان‌شناس است که برای درمان بیمار خود از رویکرد روانکاوی استفاده می‌کند. در روانکاوی، فرض بر این است که ریشه بیماری‌هایی مانند اضطراب و افسردگی در تجربیات دوران کودکی نهفته است که به صورت ناخودآگاه درآمده‌اند. روانکاوان با اعتقاد به اینکه بیشتر رفتارهای انسان از روی ناخودآگاهی است با روش‌هایی سعی در شناسایی این عوامل دارند تا با شناساندن آنها به بیمار، ناراحتی‌ها را رفع کنند.

دکتر آیدا روشن‌ 

[X.Nima]

mahshid-banoo ممنون از مقاله مفیدتون. کلا فرق عمده بین ایندو اینه که روانپزشک برخلاف روانشناس از دارو برای درمان استفاده میکنه. درسته؟

[mahshid-banoo]

 . ,
بله. در واقع کار تشخیص با روانشناس بالینی هست و اگر تشخیص دهد که برای روند بهبود درمان نیاز به دارو هست مراجع رو به روانپزشک معرفی میکند. داروها اثر کوتاه مدت دارد و برای تکمیل پروسه درمان به روان درمانی و در واقع همکاری روانشناس و روانپزشک احتیاج هست

[HORLIKAN]

سركارخانم mahshid-banoo
ايتدا عرض ارادت

ميبخشيد چند روز پيش يكي از اين شبكه هاي بيگانه يا غير بيگانه (من و تو)
گفت 25 مليون نفر در ايران رواني هستند وگفت كه رواني بودن هم درجه داره حالا به هر حال 25 مليون نفر رواني تو ايران زياد نيست. ايا اين صحت داره؟

نكته ديگر : من تا به حال يك بار هم روانپزشكي نرفتم به طور مستقيم ولي به طور غير مستقيم باهاشون خيلي خيلي زياد حرف زدم .
دور از جون شما خودشون مثل رواني ها ميمونن
فكر مكنن طرف ديوانه زنجيريه . من راحت نشستم هر 5 ديقه ميگه اروم باشه نفس عميق بكش .
بابا مگه زدم تو گوشت ميگي اروم باش .
يه جورين . اصلا ادم باهاشون نميتونه راحت حرف بزنه. كلاهم ازشون ميترسم

مورد شما صبح تا شب حرف اين و بشنوي حرف اونو بشنوي : يكي باباش داره ميميره. يكي زنش طلاق گرفته يكي در شرفه اعدام . يكي در حال كلنجار با باباش
هر كي يه حرف ميزنه خوب اين طرف سنگ كه نيست خب به هر جهت مغزش ميهنگه .
حالا من ميگم بهتر نيست كه روانپزشكان زحمت كش ما بيان كم تخصصي تر كار كنن.
روان پزشكاي الان ماشالله اپاراتي ماشين هم ميكنن . دستگاه دياگ هم ميزنن ادم رو هم اچار كشي ميكنن.

در كل اگر به سوالاته ما بپاسخيد ممنون ميشويم

[masieh]

سلام خدمت دوستان عزیز
و با تشکر از mahshid-banoo بخاطر مطلبی که ارائه دادید
اگر امکانش هست درباره گفتار درمانی توضیحاتی بدهید
با سپاس فراوان.

[mahshid-banoo]

HORLIKAN,
درود

ميبخشيد چند روز پيش يكي از اين شبكه هاي بيگانه يا غير بيگانه (من و تو)
گفت 25 مليون نفر در ايران رواني هستند وگفت كه رواني بودن هم درجه داره حالا به هر حال 25 مليون نفر رواني تو ايران زياد نيست. ايا اين صحت داره؟

در این مورد اطلاعی ندارم! بستگی داره این آمار از کجا بدست اومده؟ تخمینی هست یا امار سازمان نظام روانشناسی؟! اما میدونم امار خودکشی بین جوانان از سال 88 به بعد خیلی بیشتر شده!

نكته ديگر : من تا به حال يك بار هم روانپزشكي نرفتم به طور مستقيم ولي به طور غير مستقيم باهاشون خيلي خيلي زياد حرف زدم .
دور از جون شما خودشون مثل رواني ها ميمونن
فكر مكنن طرف ديوانه زنجيريه . من راحت نشستم هر 5 ديقه ميگه اروم باشه نفس عميق بكش .
بابا مگه زدم تو گوشت ميگي اروم باش .
يه جورين . اصلا ادم باهاشون نميتونه راحت حرف بزنه. كلاهم ازشون ميترسم

مورد شما صبح تا شب حرف اين و بشنوي حرف اونو بشنوي : يكي باباش داره ميميره. يكي زنش طلاق گرفته يكي در شرفه اعدام . يكي در حال كلنجار با باباش
هر كي يه حرف ميزنه خوب اين طرف سنگ كه نيست خب به هر جهت مغزش ميهنگه .
حالا من ميگم بهتر نيست كه روانپزشكان زحمت كش ما بيان كم تخصصي تر كار كنن.
روان پزشكاي الان ماشالله اپاراتي ماشين هم ميكنن . دستگاه دياگ هم ميزنن ادم رو هم اچار كشي ميكنن.

در كل اگر به سوالاته ما بپاسخيد ممنون ميشويم

من بیشتر سر و کارم با روانشناسان بوده تا روانپزشکان، اما در هر دو گروه، اینکه چقدر میتونن به افرادی که مشکلات متعدد دارند مشاوره بدهند برمیگرده به شخصیت و ظرفیت اونها در مواجه با مسائل!
هر چه تعداد مراجعین در یک زمان مشخص مثل یک هفته یا یک ماه بیشتر باشه، کیفیت کمتر میشه که متاسفانه به این موضوع اصلا اهمیت داده نمیشه. یادمه یکی از اساتیدم میگفت در اصل یک روان درمانگر نباید بیشتر از دو سه مورد رو باهم درمان کنه، بدتر اینکه تعداد زیاد مراجعین باعث میشه دیر به دیر هم نوبت داده بشه و این برای کسی که در یک موقعیت بحرانی هست اصلا مناسب نیست!

ولی در مجموع دید خوب و مناسبی نسبت به روانشناسی در ایران نیست و سریع به روانشناسان و روانپزشکان برچسب میزنند! بهتره دید بهتری در این زمینه داشته باشیم و با فرهنگ سازی درست باعث پیشرفت این رشته در کشورمون بشیم

[noora]

سلام

با تشکر از مهشید عزیز به خاطر مطالب مفید و ارزشمند ایشان و زحماتی که در این راستا می کشند .

اگر امکانش هست درباره گفتار درمانی توضیحاتی بدهید.

دوست گرامی،

گفتاردرماني به درمان افراد مبتلا به اختلالات گفتاري،زباني و ارتباطي مي پردازد. اختلالات گفتار درماني، آن دسته از اشكالات يا نقصهايي هستند كه بر روي زبان،گفتار،صدا و ارتباط اثر مي گذارند.
مراحل گفتار درماني شامل: ارزيابي،شناخت و تشخيص اختلال گفتاري،ارائه درمان مناسب و دادن مشاوره لازم به بيمار و همراهان وي مي باشد كه گفتاردرمانگر پس از ارزيابي و تعيين اهداف درماني با انجام فعاليتهايي در زمينه هاي زير نسبت به درمان ناهنجاريهاي گفتاري و زباني اقدام مي كند:
• تقويت مهارتهاي گفتاري و تلفظي
• تقويت رواني گفتار در موارد بروز لكنت
• تقويت مهارتهاي زبان شناختي و كاربرد گفتار
• تقويت مهارتهاي درك موارد انتزاعي در جملات
• تقويت و تسريع گفتار در كودكان مبتلا به تأخير در گفتار
• تقويت مهارتهاي گوش كردن و پردازش شنيداري در كودكان

تمرينات فوق به همراه دادن الگوهايي جهت درمان در منزل به وسيله والدين مي تواند باعث درمان اختلالات گفتار و زبان و يادگيري در كودكان شده و نيز مي تواند تأثير چشمگيري در ارتقاء توجه و روابط اجتماعي كودك گردد.

در صورت نیاز به گفتار درمان گر می توانید به مراکز درمانی و سلامت ،مراجعه کنید که اگر مایل بودید می توانم آدرس و تلفن یکی از این مراکز را به صورت pm در اختیار شما بگذارم.


موفق باشید