چقدر بايد نمک خورد

[Dr.Akhavan]

  بايد نمک  



Harvard Heart Letter,November 2006

کم کردن مصرف نمک، اين رايج ترين چاشني غذايي، براي برخي افراد ضروري است اما نه براي همه. سال ها است که در محافل پزشکي در مورد مصرف نمک مباحثات داغي در جريان بوده است و پرسش محوري هم اين بوده است؛ آيا بايد نمک کمتري بخوريم؟


از يک طرف گروهي از متخصصان اظهار مي کنند که همه افراد بايد مصرف نمک شان را کم کنند و اين کار به ميزان قابل توجهي از بروز بيماري هاي قلبي پيشگيري مي کند. در مقابل گروه ديگري معتقد بوده اند که توصيه همگاني به کاهش مصرف نمک تاثير ناچيزي بر سلامتي عمومي دارد و محروم کردني بي دليل براي اغلب افراد به شمار مي رود.آيا نمک بلوري است شيطاني؟ يا چاشني بي ضرري براي لذت ذائقه ما؟ يا چيزي بين اين دو؟

در اين مورد نيز مانند بسياري چيز هاي ديگر در پزشکي، پاسخ سرراستي وجود ندارد. اينکه نمک چگونه بر فشار خون شما تاثير بگذارد، به ژن هاي شما، سن شما و وضعيت پزشکي شما بستگي دارد.

نمک در گردش خون

نمک از ديدگاه يک شيميدان هر ماده اي است که هنگام درهم فرورفتن اوربيت هاي يون هاي مثبت و منفي به وجود مي آيد.اما براي اغلب ما نمک همان کلريدسديم است، بلورهاي سفيدي که هنگام بخارشدن آب دريا به جاي مي ماند. و اين سديم موجود در نمک است که اغلب مشکلات را به وجود مي آورد.يک قاشق چاي خوري از کلريد سديم- همان نمک خوراکي ما- حاوي 2300 ميلي گرم سديم است.بدن انسان نمي تواند بدون مقداري سديم به حيات خود ادامه دهد. سديم براي انتقال تکانه هاي عصبي، انقباض و انبساط رشته هاي عضلاني (از جمله عضلات قلب و ديواره رگ هاي خوني)، و حفظ تعادل مايعات در بدن لازم است.مقدار نمک لازم براي اين کار آنقدرها زياد نيست. مردمان يانومومو در جنگل هاي باراني آمازون تنها 200 ميلي گرم سديم در روز دريافت مي کنند(تقريباً معادل سديم موجود در يک دهم قاشق چاي خوري نمک). در مقابل يک امريکايي متوسط 3400 ميلي گرم (يعني حدود 5/1 قاشق چاي خوري نمک) در روز دريافت مي کند و در شمال ژاپن مصرف روزانه نمک به مقدار شگفت آور 26000 ميلي گرم (بيش از 11 قاشق چاي خوري نمک) مي رسد.هنگامي که سديم به بدن کم برسد، مجموعه اي از پيام هاي شيميايي و هورموني به کليه ها و غدد عرق فرمان مي دهند که سديم را در بدن حفظ کنند. هنگامي که شما سديم بيشتر از نيازتان مصرف مي کنيد، کليه ها زيادي آن را با ترشح ادرار بيشتر يا غليظ تر دفع مي کنند.اما اگر چنين کاري ممکن نشود، نمک در مايع بين سلول ها تجمع مي کند. آب به طور گريزناپذيري سديم را دنبال مي کند، و هنگامي که اين مايع افزايش مي يابد، حجم خون نيز بالا مي رود.

نتيجه اين است که قلب بايد کار بيشتري انجام دهد و فشار بيشتري بر روي عروق خوني مي آيد. در طول زمان اين امر به سخت شدن ديواره عروق مي انجامد، در نتيجه فشارخون بالا، حمله قلبي يا سکته مغزي رخ مي دهد. در درازمدت ممکن است نارسايي قلبي به وجود آيد. حتي شواهدي وجود دارد که نمک مي تواند به طور مستقيم بر قلب، آئورت، و کليه ها نيز اثر بگذارد، بدون اينکه لزوماً فشارخون بالا رفته باشد.برخي افراد به شدت به مصرف نمک حساس هستند- فشارخون آنها در نتيجه اثر مستقيم نمکي که مي خورند بالا و پايين مي رود. اما برخي افراد ديگر به نظر نمي رسد اصلاً تحت تاثير قرار گيرند. متاسفانه آزمون ساده اي براي تعيين افراد حساس به نمک وجود ندارد.صدها تحقيق به ارتباط بين مصرف نمک و فشار خون، بيماري قلبي، سکته مغزي و مرگ ومير پرداخته اند.به طور کلي اين تحقيقات نشان مي دهند که کم کردن مصرف نمک فشار خون را کاهش مي دهد و احتمال بروز حمله قلبي و سکته مغزي را مي کاهد. اما مشکل اين تحقيقات اين است که هرکدام آنها دچار نقائصي هستند؛ يا مدت بررسي کوتاه بوده است؛ يا تعداد افراد مورد بررسي کم بوده اند يا عواملي غير از سديم بر روي نتايج آنها تاثير گذاشته اند. براي همين نمي توان بر مبناي آنها به نتيجه گيري قاطعي دست يافت.بنابراين توصيه يکساني در مورد مصرف نمک يا سديم براي همه وجود ندارد. برخي افراد يقيناً از مصرف کمتر نمک سود مي برند. اما در مورد ديگران تفاوت چنداني در ميزان فشارخون به وجود نخواهد آمد.

اگر شما کمتر از 50 سال داريد، و فشار خونتان در حد طبيعي است (کمتر از 120 روي 80)، و وضع سلامتي تان خوب است، دليلي وجود ندارد که در حال حاضر نگران نمک غذايي تان باشيد. البته بهتر است ذائقه تان را با نمک زياد عادت ندهيد.رژيم غذايي کم نمک براي افرادي مناسب است که مسن تر هستند، مبتلا به فشارخون بالا هستند يا ديابت دارند، يا فشارخونشان به تدريج بالا يا در حال بالا رفتن است.

انجمن قلب امريکا توصيه مي کند مصرف سديم (نمک) روزانه بيش از 2300 تا 2400 ميلي گرم در روز نباشد.اگر دچار نارسايي قلبي هستيد مصرف نمک ممکن است ورمتان را زياد کند. در چنين وضعيتي مصرف زياد نمک ممکن است پزشک را مجبور کند که براي دفع مايع اضافي شما را بستري کند تا با داروهاي قوي داخل وريدي تحت درمان قرار گيريد. معمولاً توصيه مي شود افراد دچار نارسايي قلبي مصرف سديم روزانه شان را به زير 2000 ميلي گرم در روز محدود کنند. افراد دچار بيماري کليوي نيز بايد پرهيز مشابهي را رعايت کنند.

نمکي که مي خوريم از کجا مي آيد؟

مقدار ناچيزي از نمکي که مصرف مي کنيم از نمکي که به غذا مي افزاييم يا از نمکي که بر سر ميز به آن اضافه مي کنيم منشا مي گيرد.

بسياري از خوراکي ها خودشان داراي نمک هستند. از طرف ديگر انواع مختلف غذاهاي آماده، چاشني ها و تنقلاتي که مصرف مي کنيم نيز سرشار از نمک هستند.