ساسانيان، بنيانگذار نخستين مركز

[Tomcattter]

اوج شكوفايي طب در ايران سده نهم تا چهاردهم ميلادي است كه آن را «دوره زرين پزشكي ايران» ناميده اند. در عصر ساساني دانش پزشكي از پيشرفت قابل توجهي برخوردار شد

تهران- خبرگزاري ميراث فرهنگي

گروه فرهنگ:پيشينه پزشكي در ايران به دوران پيش از اسلام باز مي‌گردد و نخستين مركز آموزش پزشكي در ايران، در دوره ساسانيان، در سده سوم ميلادي در جندي شاپور نزديك اهواز كنوني برپا شد.

دكتر محمد حسين عزيزي با بيان اين مطلب در موزه تاريخ علوم پزشكي ايران گفت " اوج شكوفايي طب در ايران، سده نهم تا چهاردهم ميلادي بوده است كه آن را «دوره زرين پزشكي ايران» ناميده اند. در همين دوران بود كه شخصيت هاي برجسته تاريخ طب ايران درخشيدند. افرادي مثل «علي بن ربن طبري» مؤلف «فردوس الحكمه»، «ابوبكر محمد بن زكرياي رازي» صاحب كتاب معروف «الحاوي»، علي بن عباس مجوسي اهوازي نويسنده اثري به نام «كامل الصناعه الطبيه الملكي»، ابن سينا مولف كتاب «قانون» در طب و بالاخره «اسماعيل شرف الدين جرجاني» كه كتاب «ذخيره خوارزمشاهي» را تأليف کرد."

وي كه درباره پيشينه دانش بيماري هاي گوش ، گلو و بيني سخن مي گفت به آثار مكتوب در اين زمينه اشاره كرد " در همه اين آثار كه تا سده ها بعد از مراجع رسمي طب در دنياي آن روز بوده است، مباحث مربوط به بيماري هاي گوش، گلو و بيني و حنجره نيز يافت مي شود. پس از آن كه پزشكي نوين بين سال هاي 1800 تا 1850 م در اروپا شكل گرفت، در ايران نيز طب جديد بعد از تأسيس دارالفنون به همت امير كبير در 1268 هـ.ق/ 1851 م، به تدريج گسترش يافت. سپس شعبه طبي دارالفنون در سال1297 ش/ 1337 هـ.ق/ 1918 م مستقل شد و مدرسه طب ناميده شد. در برنامه آموزشي دانشجويان مدرسه طب، آموزش مباحث گوش، گلو و بيني نيز منظور شد. پس از آن با برپايي دانشكده پزشكي دانشگاه تهران در سال 1313 ش/ 1934 م آموزش دانش پزشكي ازجمله رشتة گوش، گلو و بيني توسعه يافت. "

در سال 1333 فهرستي از نسخه هاي خطي پزشكي ايران موجود در كتابخانه مركزي دانشگاه تهران، انتشار يافته كه در آن ويژگي هاي حدود چهارصد نسخه خطي پزشكي كه به زبان هاي فارسي و عربي نگاشته شده اند آمده است.

وي افزود: بين چهارصد نسخه خطي پزشكي مذكور ، افزون بر مشاهده آثاري درباره كليات طب، داروشناسي و تشريح، عناوين مستقلي مانند چشم پزشكي (كحّالي)، تغذيه و پاره اي از بيماري ها و... وجود دارد، با اين همه اثر مستقل جداگانه اي در زمينه گوش، حلق، بيني و حنجره يافت نمي شود. اما پزشكان گذشته ايراني در كتب طبي خود، مباحث گوش، حلق، بيني و حنجره را نيز گنجانده اند. براي نمونه: در كتاب فردوس الحكمه اثر علي بن ربن طبري، مقاله نخست به سرگيجه، گوش، بيني ( شامل خونريزي بيني يا رعاف )، زكام، صورت و دندان ها و مقاله پنجم به بيماري هاي گلو و اعضاي صوتي اختصاص يافته است.

در آثار رازي نيز مباحث گوش و حلق و بيني ديده مي شود. مثلاً در كتاب الحاوي، رازي به دقت شيوه شكافتن ناي، انجام اعمال جراحي ترميمي لب، بيني و گوش، مهار خونريزي بيني با قرار دادن فتيله پنبه اي در بيني، آلرژي فصلي بيني و رابطه آن با استشمام گل سرخ، سركوب سرفه با تجويز كوكنار ( خشخاش ) و... پرداخته است.

در اثر ديگري از او به نام «طب منصوري» كه بين سال هاي 292 تا 296 هـ.ق به زبان عربي نگاشته شده است ، مباحثي به بيماري هاي گوش، گلو و بيني اختصاص دارد.

همچنين، رازي در كتاب «من لايحضره الطبيب» كه به زبان عربي نگاشته است باب پنجم را به سرگيجه، باب هشتم را به بيماري هاي گوش، باب دهم را به بيماري هاي لب ها ، دهان و بالاخره باب دوازدهم را به زكام، اختصاص داده است.

اهوازي نيز در كتاب «كامل الصناعه الطبيه الملكي»، موسوم به طب ملكي، بخش اول را به مباحث نظري و بخش دوم را به طب علمي شامل اعمال جراحي مختلف اختصاص داده است.

قانون اثر ابن سينا به زبان عربي و حاوي حدود نيم ميليون واژه است. كتاب سوم قانون دربر دارنده مباحث گوش، گلو و بيني است.

براي نمونه ابن سينا در اين كتاب حتي به آن چه امروزه در طب نوين اصطلاحاً «بيماري حركت» مي نامند نيز پرداخته است و در اين مورد نوشته است: «مسافران كشتي گاه به سرگيجه، دل به هم خوردگي دچار مي شوند، اين حالت اكثراً در روزهاي اول روي مي آورند و بعداً آرامش مي يابد. جرجاني( گرگاني ) نيز در كتاب ده جلدي «ذخيره خوارزمشاهي»، گفتار سوم از كتاب ششم را به بيماري هاي گوش و درمان آن اختصاص داده است. در نسخه خطي ديگري از او به زبان عربي به نام «زبده الطب» مباحث گوش و گلو و بيني و حنجره ديده مي شود.

در كتاب «خفي علايي» از جرجاني كه به زبان فارسي است در فصل هاي سوم و پنجم و ششم، عناوين بيماري هاي گوش، بيني، زبان، دهان، حنجره و حلق يافت مي شوند.

هر چند در آثار مهم پزشكي ايران از سده هاي پيش، پزشكاني چون علي بن ربن طبري، رازي، اهوازي، ابن سينا و جرجاني به مباحث مرتبط با دانش گوش، گلو و بيني و حنجره نيز پرداخته اند، با اين همه آغاز آموزش رشته مزبور به شيوه نوين به دانشجويان پزشكي رسماً بيش از هفتاد سال پيش در مدرسة طب آغاز شد و در دانشكده پزشكي تهران گسترش يافت.

آموزش مباحث گوش، گلو و بيني عمدتاً در چهار بيمارستان آموزشي سينا، امير اعلم، وزيري و فارابي آغاز شد. از پيشگامان آموزش رشته گوش، گلو و بيني در اين مراكز مي توان از پروفسور محمد قلي شمس، پروفسور ماكس ماير، دكتر جمشيد اعلم، دكتر عبدالرضا طباطبايي نائيني، دكتر غلامحسين عليم مروستي، دكتر تقي منتخب، دكتر عبدالحسين طباطبايي، دكتر ابوالقاسم شيخ الاسلامي، دكتر محمد كوثر و دكتر عباس كاشانچي نام برد.

رشته تخصصي گوش، گلو و بيني و حنجره ( اتورينولارنگولوژي ) در نيمه دوم سده نوزدهم ميلادي در جهان به وجود آمده است. تا دهه هاي چهل و پنجاه ميلادي سده بيستم اغلب براي درمان عفونت هاي گوش و حلق و بيني و سينوس ها، اعمال جراحي گسترده فوري لازم بود اما با پيدايش آنتي بيوتيك امروزه اعمال جراحي براي مهار اين عفونت ها به ندرت صورت مي گيرد.

از آموزش مباحث نوين رشته گوش، گلو و بيني به دانشجويان پزشكي بيش از هفت دهه و از شروع دوره دستياري اين رشته حدود شش دهه در ايران مي گذرد.

نخستين جلسه ازسلسله سخنراني هاي موزه تاريخ علوم پزشكي هفتم ارديبهشت در محل اين موزه برگزار شد.

[Dr.Akhavan]

ممنونTomcattter,
خیلی جالب بود