سنج و دمام و شرحي جالب بر عزاداريهاي جنوبيها

[Mil@d]

به نام خداوند بخشنده مهربان

دوستم محرم نزدیک است هر شهری آباد و رسوم خاص خود را در این ماه دارد ولی مراسم جنوبیها زیبا و دلنشین است .این مطلب را بخوانید

سنج و دمام از آبادان
طنین سنج و دمام از آبادان
نگاهی به آیین های نوحه خوانی و عزاداری حماسه محرم درخطه جنوب

درنواحی جنوب غربی ایران تا جنوب شرقی آن، نوحه خوانی، نوازندگی سنج و دمام در ماه محرم و صفر حکایت از دردها و غمهای فراوان دارد.
در ماه محرم و صفر از سازهایی جهت نوازندگی غم و حماسه بنام سنج، دمام و بوق استفاده می شود که نواختن آن حالتی در انسان بوجود می آورد که او را برای سینه زنی و عزاداری آماده می نماید. در گذشته دور بدلیل نبود سیستم اطلاع رسانی و صوتی، بانواختن سنج و دمام ساکنین محلات را جهت عزاداری خبردار می کردند.
سنج و دمام و بوق هر سه از سازهای تشکیل دهنده این همنوازی است که سابقه آن به بیش از ۱۰۰سال می رسد و آن طور که از گذشته باقی است از کشورهای آفریقایی بدلیل مسافرتهای دریایی جنوبیها، به ایران آورده شده است.
زنگبار افریقاو مسلمانان آن به نوعی عزاداری با سازهای مذکور پرداخته و ملوانان چون وجه مشترک دردهای و غمهای خودشان را با آنان احساس کرده از این سازها درمراسم عزاداری خود در ایران استفاده کرده و نسل به نسل تحویل ما گردید.
ازیک طرف صدای سنج و دمام تداعی کننده طبل زمان جنگ و حماسه روز عاشورا است و از طرف دیگر وسیله ای برای خبر و آمادگی مردم آنزمان بوده است که همراه با یک نوع بوق مخصوص که از شاخ حیوانات ساخته می شود، همگی نوعی تهیج وتحریک رادرمردمی که قصد عزاداری و سینه زنی دارند، بوجود می آورد.
ترتیب و تعداد دمام زنان و نوازندگان سنج در نقاط مختلف جنوب، متفاوت است، در بوشهر مجموع دمام و سنج زنان ۷،۵و ۹و گاهی بیشتر است، یعنی یک نفر به عنوان “اشکون”(که دمام زن حرفه ای است) در کله صف دمام زنان قرار دارد و بقیه نفرات در طرفین او قرار می گیرند دو در سمت راست و چپ اشکون وظیفه “غمبر” را ایفا می نمایندو مابقی با آهنگی موزون با آنان همراهی می کنند، در پایین صف دمام زنان یک نفر سنج زن قرار می گیرد و مابقی سنج زنان در لابلای دمام زنان قرار گرفته و براساس یک نت مشخص نوای سنج و دمام را به گوش و دلهای عزاداران می رساندند.
در آبادان تعداد دمام زنان زوج است و جای سنج زن در پایین صف یک دمام زن ماهر پر می کند، تعداد دمام زنان بستگی به توان و بضاعت حسینیه و دمام زنان دارد و در جاهایی حتی ۱۸دمام و ۱۰سنج نواخته می شود. شروع دمام زنی با نواختن بوق مخصوص بوده و پس از لحظاتی که از نواختن سنج و دمام گذشته، مجددا بوق بصدادرمی آید واین وضع راتاپایان نوازندگی هر از گاهی بعهده دارد.
زمان نواختن سنج و دمام چیزی حدود ۲۰تا ۸۰دقیقه و در پاره ای موارد مثل شب و ظهر عاشورا آن، صف دمام صف دمام زنان چیزی حدود سه ساعت در مسافتهای طولانی با دستجات دیگر در کوچه و معابر و حسینیه ها به نوازندگی می پردازند، پس از اتمام نوازندگی بلافاصله سینه زنی شروع می شود.
نوحه خوانی و نوحه سرایی و سینه زنی همچون نوازندگی سنج و دمام از سابقه ای طولانی برخوردار است، نوحه خوانی در استانهای خوزستان، بوشهر و هرمزگان، خواستاران فراوانی دارد، در گذشته بدلیل وجود مشکلات و مصائب و کمبودهای اجتماعی، دلهای دردمند با نوای غم در شرایط عادی و با نوحه سرایی ونوحه خوانی در ماههای محرم و صفر و شبهای ۱۹تا ۲۳ماه مبارک رمضان بنحوی خودشان را تسکین داده و سبک وزلال می نمودند،دراین میان نوحه از اقبال و استقبال بی نظیر عمومی بهره مند است.
مراسم سینه زنی همراه با آواز نوحه که خود نوعی ملودرام غم انگیز است تحقق می یابد، این مراسم باترتیب وبرنامه خاصی شروع شده و ارج آن موقعی است که نوحه خوان اعلام “واحد” می کند. ابتدا شخص بعنوان سرخوان با تانی و آهسته و آرام نوحه خوانی را آغاز میکند و سینه زنان یکی پس از دیگری به جمع سینه زنی اضافه می گردند و زمانی که “بر” سینه زن به اندازه کافی بزرگ شد نوحه خوان اصلی به در انداز نوحه می پردازد. تکنیک اصلی آن به این شکل است که نوحه اول را از لب و قسمتی از فضای دهان و نوحه دوم را از فضای کامل دهان ونوحه سوم راازحلق و حنجره و نوحه چهارم را که عمولا قبل از واحد است از کله، سر می دهد، در این موقع سینه زن شور و حال زیادی به خود گرفته و با “مرمی” کردن برای نوحه خوان خود را آماده می کند که واحد را اعلام نماید.
سینه زن در مرحله اول با زدن دست به سینه و حرکت پا طبق یک ضابطه مشخص و ریتم معین به سینه زنی می پردازد بطوری که هنگام عقب نشینی پای چپ و به جلو آوردن پای راست یک دست به سینه می خورد. این نوع سینه زنی را سینه زنی دو ضرب یا دو دست می نامند که در موقع واحد این حرکت به نصف تقلیل یافته و همانطور که مشخص است نتیجه آن یک میشود یک در زبان عربی واحد می باشد و این کلمه در نوحه خوانی با همین لفظ استعمال می شود. پس از بزرگ شدن دایره(بر) سینه زنان شخصی که برها را می سازد اقدام به تشکیل بر دوم و سوم و… در مواقعی تا ۱۰بر و بیشتر می رسد، البته وجود بر کم از کیفیت سینه زنی کاسته و وجود بر زیادتر از ۱۲نیز از کیفیت و کنترل دقیق نیز خواهد کاست. بدون اغراق و تعصب باید گفت کیفیت سینه زنی در بوشهر بویژه در زمان مداحان معروفی چون “عباس دریانورد”، “محمد شریفیان” و “جهانبخش کردی زاده” در حد بالایی بوده و کثرت سینه زن در زمان این مداحان بزرگ معنی نداشته و بیشتر به کیفیت و نظم و ایجاد یک هارمونی دقیق توجه داشته اند. “سید مرتضی داوودی” یکی از کارشناسان اجتماعی پیرامون نحوه نوحه خوانی در آبادان می گوید: برخی از مداحان به مدد سیستمهای صوتی نواقصشان به سختی قابل تشخیص بوده و نمی توان مشخص کرد چه کسی بر دیگری رجحان دارد و به همین دلیل هر کسی بخودش اجازه داده که براحتی نوحه سرایی کند. او اضافه کرد: سینه زنان امروز با گذشته تفاوت دارند و به مرور سبکهایی را از خود بروز داده که از نظر فن و صاحبنظران مورد تایید نیست.


[External Link Removed for Guests]

[Mohammad.Jafar]

با تشکر از دریاسالار میلاد عزیز
اجداد و پدر ومادر بنده بوشهری بوده اند.ولی خودم در تهران به دنیا امده ام.
همه ساله مراسم سنج و دمام بوشهری های مقیم مرکز برگزار می شود.
تصاویر:

فیلم هم فعلا بلد نیستم که CUT کنم با اینکه نرم افزار VCDCUTTER دارم.
[External Link Removed for Guests]
متاسفانه وضعیت املای فارسی= داغون!
[External Link Removed for Guests]

[External Link Removed for Guests]

[Mil@d]

آقامون دلبره ماهارو می خره کربلا می بره با اون نسیمش که داره بوی گل یاس

آقامم می دونه می خونم مستونه مثل یک دیوونه میون بین الرحرمین روضه عباس

کاش دلامون دوباره باز بشه هوایی کاش مدد بی بی بشیم کرب و بلایی

کربلا کربلا... کربلا کربلا یا ثارالله .... کربلا کربلا... کربلا کربلا یا ثارالله

امیر با وفا?ا دلبر با صفا?ا یل کرب و بلا عباسه و عشق گل و سنم میاره

پیش صبر و وفا?اش پیش عشق و صفا? پیش نور و ضیاش عالم و آدم به خدا که کم میاره

باز دل من کرده هوای کوی دلبر باز می زنم دیوونه وار به سیم آخر

کربلا کربلا... کربلا کربلا یا ثارالله .... کربلا کربلا... کربلا کربلا یا ثارالله

[Present]

دوستان میدونستید که نوحه محمد نبودی ببینی از کدوم نوحه گرفتن
از یک نوحه بوشهری که مال حدود 40 یا 50 سال پیش است و فکر کنم توسط مرحوم کردی نژاد ( بخشو ) خونده شده بعد این رفیقمون ازش پرسیدن ان نوحه را از کجا آوردی گفت از یک نوحه قدیمی که البته اسمش را نیاورد که حالا من اسمش رو گفتم اگه خواستید باید برم یک کافی نت ی جایی که سرعتش بالا باشه وآپلود کنم البته اگه بگردید تو اینترنت پیدا می کنید

[Mil@d]

ممد نبودي ببيني شهر آزاد گشته

خون يارا نت پر ثمر گشته

ممد نبودي ببيني شهر آزاد گشته

خون يارا نت پر ثمر گشته

آه و واويــــلا... كو جهان آرا

نور دوچشمان تر ما


ممد نبودي ببيني شهر آزاد گشته

خون يارا نت پر ثمر گشته

ممد نبودي ببيني شهر آزاد گشته

خون يارا نت پر ثمر گشته

آه و واويلا... كو جهان آرا

نور دوچشمان تر ما »

اي نخل غلتيده به خون

اشكي از شادي
هم چو من بفشان ... روز آ ز ا د ي

خيل ياران را ... خيز و ياري كن

دشت شادي را ... آ بـياري كن


نخل در آ تش شعله ور

گر چه شد بي سر

نو بتي د يگر گشته بار آور

شهد پيروزي خوشـهء خر ما

زورق ومن ... ماهي و در يا



ممد نبودي ببيني
گر يهء باران لاله رو يا ند از تربت ياران

گشته آبادان هرچه و يران شد

تربـت ياران گلباران شد



«ممد نبودي ببيني شهر آزاد گشته

خون يارا نت پر ثمر گشته

ممد نبودي ببيني شهر آزاد گشته

خون يارا نت پر ثمر گشته

آه و و ا و يـــلا... كو جهان آرا

نور دوچشمان تر ما »


شادروان بخشو(جهانبخش کردی زاده) و کویتی پور آفرینندگان این نوحه خاطره انگیز

[External Link Removed for Guests]

[Mardaviz]

ميلاد جان ميخواستم بدونم آيا جنوبيها در اين نوع عزاداري نوآوري نيز کردند.و يا به همان صورت آفريقايي خود باقي مانده ؟

ضمنا آيا کويتي پور عرب هستتند؟

بنده تصور نميکنم جايي در ايران وجود داشته باشه که به زيبايي و تاثير گذاري جنوبي ها سينه بزنند.ولي خودمونيم برخي از اين نوحه هاي عربي واقعا تاثير گذارند ،بنده با انکه مذهبي نيستم بعضي وقتها لذت ميبرم ،زيرا انسان زيبا پسندي هستم.

[Mil@d]

ميلاد جان ميخواستم بدونم آيا جنوبيها در اين نوع عزاداري نوآوري نيز کردند.و يا به همان صورت آفريقايي خود باقي مانده ؟.

والا اینقدر شور و حال محرم آبادان جالبه که به ن وآوری و این چیزا کسی فکر نمی کنه.یا من زیاد دقت نکردم.ولی مهم برام او جو عجیب شب فت به بعد تو آبادانه.اینجا هوا خوبه.نه سرده نه گرمه.کل ملت همه در صحنه حضورداران.تا حالا محرم تو چند تاشهر را تجربه کردم ولی صفای اینجا چیز دیگریست.

ضمنا آيا کويتي پور عرب هستتند؟ :

این رو دقیقا نمیدونم ولی اگر تو اینجا کمی حوصله آدم داشته باشه به دلیل اینکه 40% مردم عربند به راحتی عربی رو یاد میگیره.من تو فهمیدن عربی تقریبا بی مشکل هستم و تو تکلم نیز تا حدودی کارم راه میافته.

بنده تصور نميکنم جايي در ايران وجود داشته باشه که به زيبايي و تاثير گذاري جنوبي ها سينه بزنند

دقیقا

.ولي خودمونيم برخي از اين نوحه هاي عربي واقعا تاثير گذارند ،بنده با انکه مذهبي نيستم بعضي وقتها لذت ميبرم ،زيرا انسان زيبا پسندي هستم.

باید دید امسال چی مد میشه.نزار القطری پارسال شاهکار کرد.زیبایی نیز در این مراسم موج میزند.به نظرم حال غریبی دارد که تا انسان در آن نباشد درکش نمی کند.

مرسی مرداویز دوست آذری و فرهیخته من.

[Fanatic]

با سلام
من از اهل بوشهرم
نوحه سرایی و عزاداری جنوبی ها مخصوصا بوشهری ها بینظیر هست
اگر شما اون کلیپ بخشو که در آن هرکی که سینه می زنه لباس نداره و متعلق به 40 50 سال پیشه رو دیده باشید می فهمید چه کسایی اونجا بودن.
اینقدر شدت ضربات زیاد بوده (آن هم برهنه) که یکی از آنان در آن مجلس بیهوش شده و اگر اشتباه نکنم می میره

[Mil@d]

با سلام
من از اهل بوشهرم
نوحه سرایی و عزاداری جنوبی ها مخصوصا بوشهری ها بینظیر هست
اگر شما اون کلیپ بخشو که در آن هرکی که سینه می زنه لباس نداره و متعلق به 40 50 سال پیشه رو دیده باشید می فهمید چه کسایی اونجا بودن.
اینقدر شدت ضربات زیاد بوده (آن هم برهنه) که یکی از آنان در آن مجلس بیهوش شده و اگر اشتباه نکنم می میره

کاش میتونستم امسال بیام بوشهر..اینجا که شده بود مراسم عشق بازی...ولش کن هیچی نگم بهتره..دوباره تاپیک قفل میشه.

واقعا دو جا مراسم کاملا دلی برگزار میشه یکی مسجد جامع خرمشهر و دیگری برخی مناطق بوشهر..به اضافه دوستان آذربایجانی ما در اردبیل و تبریز

[Fanatic]

تهران ؟

من از میرشکاری خوشم میاد که هم جوونه هم خوب می خونه . امروز هم بخاطر روز آخر اون نوحه ی معروف استاد دریانورد رو خوند:
نوبت جنگ چو بر شاه شهیدان آمد.....بر در خیمه شهنشاه غریبان آمد

گفت کای خواهر غمدیده زارم زینب.....صبرم از حد بگذشت و به لبم جان آمد

گیسوی اکبرم از خون سرش بسته حنا.....بعد اکبر نتوان زیست در این دار فنا

کی چنین بود خلیل الله و آن کوه منا..... که علی اکبر من با لب عطشان آمد.

[N@VID]

اینقدر شدت ضربات زیاد بوده (آن هم برهنه) که یکی از آنان در آن مجلس بیهوش شده و اگر اشتباه نکنم می میره

واقعا ایا این جور عزاداری درسته؟ ایا ائمه راضی اند که این جوری عزاداری کنیم؟ مگه اسلام نگفته با ضرر دیدن و ضرر رساندن مخالف است؟
امسال من ایام محرم در شهرستان خودمون بودم(قزوین) و از نزدیک درگیری برخی از هیئت داران رو با ماموزان نیروی انتظامی دیدم. میدونید سر چی؟ سر علم کشی. با وجود اینکه این کار در کشور ممنوع شده ولی بازم بعضی ها هنوز اصرار دارند این باور های خرافی در مراسم محرم باقی بمونه.
خوشبختانه چند ساله داره سعی میشه باورهای خرافی و انحرافی از مراسم محرم بیرون کشیده شه.(ممنوع کردن نصب شمایل، ممنوع کردن علم کشی و ...) و این خیلی خوبه. امیدوارم

[Fanatic]

نه زیاد درست نیست ولی بیشترشون بخاطر اینکه درد اون موقه رو به یاد داشته باشن اینکار رو میکنن
اینجا هم یه چیزی مثل علم شما هست بنام شدّه که ممنوع نیست